Xalil Tasel
Pokiston harbiy rejimining mustabid amaldorlari Dyurand chizig‘i deb ataladigan faraziy chegara bo‘ylab halok bo‘lgan pokistonlik askarlarning ayrim oila a’zolarini Xaybar Paxtunxvada o‘tkazilgan bir marosimga taklif qilgan edi. Marosim davomida halok bo‘lgan askarlardan birining otasiga hamdardlik bildirilgach, uning o‘g‘lining harbiy kiyimi va daraja nishoni hashamatli, shisha quti ichida unga sovg‘a sifatida topshirildi.
Bechora va ojiz ota bu sovg‘aga qaragach, qo‘lini peshonasiga qo‘yib, o‘sha joyning o‘zida yerga o‘tirib qoldi. Atrofidagi askarlar uning yoniga yig‘ilib, uni yupatishga harakat qildilar, ammo u bechoraning ko‘z yoshlari to‘xtamas edi. Go‘yo uning vijdoni bu sovg‘ani qabul qilishiga yo‘l qo‘ymayotgandek edi; uning o‘g‘li shunday bir urushda halok bo‘lgan ediki, bu urushga boshchilik qilgan shaxsning zimmasida bu dunyoning ham sharmandaligi, ham rasvoligi bor edi. U askar Pokiston armiyasi shiorlari ostida shunday bir amaliyotda jon bergan ediki, unda muborak Ramazon oyida afg‘on ayollari, bolalari va qariyalari shahid qilingan edi.
Bu kichik voqea ijtimoiy tarmoqlar va ayrim pokistonlik hisoblar orqali tarqaldi. Ammo harbiy rejimning qattiq senzura va nazorati ostida bo‘lgan rasmiy hamda g‘arazli OAVlar bu sahnani pokistonlikning fidoyiligi va vatanparvarlik tuyg‘usining ramzi sifatida talqin qilmoqda. Pokistonning tajovuzkor urushi va Afg‘onistonning mudofaa janglari boshlangan kundan boshlab, Pokiston milliy telekanallari va boshqa ommaviy axborot vositalari orqali keng targ‘ibot ham boshlanib ketdi.
Bunday OAVlarning targ‘ibot tili va boshqa pokistonlik ommaviy axborot vositalari Pokiston armiyasining jamoatchilik bilan aloqalar boshqarmasi ISPR nazorati ostida faoliyat yuritadi. Ular o‘zlarini go‘yoki jurnalist yoki tahlilchi deb tanishtiradigan shaxslarni ishlatadilar; bu shaxslar esa Pokiston armiyasidan pul evaziga qorani oq, oqni esa qora qilib ko‘rsatishga harakat qiladilar.
Ular kecha-kunduz o‘z xalqining ko‘ziga tuproq sepishga urinib, go‘yoki harbiy rejim Afg‘oniston hududiga qilgan hujumlarida haq ekanini ko‘rsatmoqchi bo‘ladilar. Ularning da’vosiga ko‘ra, hujumlar Tehrik-e Tolibon Pokiston, Islomiy Amirlik rahbarlari hamda harbiy markazlar va o‘q-dorilarni nishonga olib aniq yo‘q qilgan emish. Ammo haqiqat buning aksidir. Tajovuzkor Pokiston armiyasi bombardimonlar, o‘q uzishlar va ko‘r-ko‘rona hujumlar chog‘ida o‘z maqsadlariga erisha olmadi, aksincha tinch aholiga zarba berdi. Bunga Nangarhorning Behsud hududidagi bir oila hamda Kunar viloyatidagi bir necha oilalar misol bo‘la oladi ular qayg‘u va motamga botdi. Bundan tashqari afg‘on savdogarlarining mol-mulklari, savdo vositalari va do‘konlari ham Pokiston hujumlaridan omon qolmadi; buni yaqinda Spin Boldak hududida ham ko‘rish mumkin.
Pokiston armiyasining rasmiy va norasmiy so‘zlovchilari yaxshi biladiki, ularning armiyasi tashqi loyihalar ortidan quvib, o‘z xalqining ham, qo‘shni xalqlarning ham tuprog‘i va taqdirini savdoga qo‘ymoqda. Ular hozirgacha yuzlab afg‘on tinch fuqarolarini shahid qilgan va jamoat inshootlarini nishonga olgan. Agar vijdonlari bo‘lsa, bu haqiqatni inkor etishga yo‘l qo‘ymas edi. Ammo harbiy rejim kuch va pul ta’sirida ularni shunday holga solganki, nafaqat OAVlar o‘z kasbiy va axloqiy vazifalarini sotib yuborgan, balki yuzlab afg‘on oilalarining azob-uqubatlari ham ularning zimmasiga yuk bo‘lib tushgan. Chunki u oilalarning uylari, lagerlari va tirikchilik manbalari Panjob armiyasining ko‘r-ko‘rona o‘qlari va bombardimonlari qurboniga aylangan.
Pokiston OAVlari va ularga bog‘liq ijtimoiy tarmoqlarning yana bir katta mas’uliyatsizligi shundaki, ular afg‘on xavfsizlik kuchlarining Radd al-Zulm nomli javob operatsiyasi natijalarini yashirmoqda va go‘yoki hech narsa bo‘lmagandek ko‘rsatishga urinmoqda. Hatto ular ba’zi mustaqil xalqaro OAVlar masalan Al-Jazira, Sky News, BBC va ayrim Yevropa tarmoqlarining harbiy rejimning zulmi va vahshiyligini ko‘rsatgan reportajlarini ham e’tiborga olmaydilar.
Agar afg‘on jurnalistlari va media faollari Pokiston harbiy rejimini Isroil armiyasi deb atagan bo‘lsalar, bu bejiz emas va bunga dalillar ham mavjud. Chunki bir tomondan Pokistonning o‘zi AQShga pul evaziga Isroil xavfsizligini ta’minlash va G‘azo xalqiga qarshi operatsiyalarda qatnashish uchun harbiy kuch yuborishga tayyor ekanini bildirgan.
Boshqa tomondan, Pokiston samolyotlarining Afg‘oniston chegarasidagi hududlarga uyushtirgan hujumlari natijasida vayron bo‘lgan uylar, ko‘chalar va yashash joylari tasvirlari ularda qon va tuproqqa belangan bolalar, ayollar va qariyalar ko‘rinishi G‘azo manzaralaridan deyarli farq qilmaydi. Har ikkala joyda ham bir xil dahshat hukm surmoqda, hatto ko‘p hollarda Pokiston harbiy rejimi vahshiylikda o‘z xo‘jayinidan ham oshib ketgan.
Agar Pokiston o‘zining demokratiya da’vosida OAV erkinligini kuch deb bilsa, unda tan olishi kerakki, bu kuch endi o‘z xalqi va qo‘shnilariga qarshi sodir etilgan zulm, jinoyat va tajovuzlar yo‘lida qulashi arafasida turibdi. Pokistonda na haqiqiy erkin OAV bor, na mustaqil va professional ekspertlar. Aksariyati sobiq teleboshlovchilar yoki iste’foga chiqqan harbiylardir; ular nafaqaga chiqqach, ularga tahlil va tadqiqot loyihalari beriladi, shunda ular armiyaning qo‘mondonini qahramon qilib ko‘rsatishlari mumkin.
Pokiston armiyasi qo‘mondoni u shaxsiy ravishda Tramp va Pokiston razvedka xizmati (ISI) tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi OAVlarda o‘zini mintaqaviy va xalqaro strategik yetakchi sifatida tanishtiradi. Pokistonning sobiq muvaqqat bosh vaziri Anvarulhaq Kakar ham shunday degan edi: U dunyoda muhim shaxsdir va mintaqa davlatlari strategiya ishlab chiqishda undan maslahat olishi kerak!
U o‘zini Qur’on hofizi va diniy bilimga ega inson sifatida tanishtiradi. Ammo afg‘on mutaxassislari hatto uning musulmonligiga ham shubha qilganlar, chunki u ko‘plab majlislarda Qur’oni Karim oyatlarini noto‘g‘ri tilovat qilgan va ularni o‘z hokimiyati va manfaatlarini oqlash uchun noto‘g‘ri talqin qilgan.
Pokiston OAVlari esa bu holatlarni uning dahosi va zakovati belgisi deb atab, doimiy ravishda Pokiston armiyasi go‘yoki islomiy armiya ekanini, u butun musulmon olamini himoya qilayotganini targ‘ib qiladilar. Bu esa aslida juda kulgili da’vodir. Chunki bu armiya doimo AQSh manfaatlari va dollarlariga qarab harakat qiladi u shartnoma asosida ishlaydigan, begonalarga xizmat qiladigan yollanma kuchdir va o‘z tarixida haqiqiy jasorat namunasi deyarli yo‘q.
Pokiston OAVlari yana shuni ham uyalmay aytadiki, go‘yoki Afg‘oniston hanuz xavfsiz emas. O‘z gaplarini “isbotlash” uchun ular yoki harbiy rejimning yolg‘on bayonotlarini manba sifatida keltiradilar, yoki respublika davrining ayrim sobiq xavfsizlik amaldorlarining fikrlarini oladilar. Bu shaxslar hozir lagerlarda yashamoqda va Afg‘onistonning hozirgi holatidan mutlaqo bexabar.
Tosh tosh bilan sinadi deganidek, afg‘on OAVlari ham bu bo‘sh targ‘ibotlarga javob berishlari kerak. Vijdonli afg‘on jurnalistlari, ijtimoiy tarmoqlar faollari va yozuvchilar har qanday imkoniyat bilan bunga javob qaytarishlari zarur. Yaxshiyamki, ular hozirgacha bu vazifani yaxshi bajarmoqdalar afg‘on xalqini axborot bo‘shlig‘idan chiqarib, afg‘on mudofaa kuchlarining haqligini va Pokiston harbiy rejimining jinoyatlarini keng jamoatchilikka yetkazmoqdalar.