Asossiz ayblovlar; yoki haqiqatdan qochishmi?

Salmon Salim

Balochlar va Pokiston o‘rtasida davom etayotgan mojaro Janubiy Osiyodagi muhim muammolardan biri bo‘lib, u chuqur tarixiy va ichki ildizlarga ega. Biroq Pokistonning rasmiy va yarim rasmiy ommaviy axborot vositalari ushbu mojaroni o‘zining haqiqiy kontekstidan chiqarib, uni tashqi kuchlar, xususan Afg‘oniston aralashuviga bog‘lashga urinmoqda. Bunday da’volar nafaqat haqiqatga mos kelmaydi, balki Pokistonning xavfsizlik va siyosiy sohadagi muvaffaqiyatsizliklarini yashirishga qaratilgan takroriy urinishdir.

Pokiston ommaviy axborot vositalari bir necha bor baloch qurolli qarshilik harakatining rahbariyati Afg‘onistonda joylashgan va harbiy amaliyotlar o‘sha yerdan boshqarilayotganini iddao qilgan. Ammo bu da’volar hozirgacha hech qanday ishonchli hujjat, aniq dalil yoki mustaqil manbalar bilan tasdiqlanmagan. Aksincha, mavjud ma’lumotlar va maydon haqiqatlari baloch rahbariyati va qaror qabul qilish jarayonlari aynan Balochistonning o‘zida amalga oshirilayotganini ko‘rsatadi.

Baloch qarshilik harakatining tuzilmasi mintaqaning geografiyasi, qabila va etnik aloqalar hamda ichki qo‘llab-quvvatlashga tayangan bo‘lib, tashqi boshpanalar yoki xorijiy markazlarga emas. Afg‘onistonni tilga olish aslida siyosiy bosim vositasi, ichki muvaffaqiyatsizliklarni yashirish va xalqaro jamoatchilikni chalg‘itish maqsadida qo‘llanadi, toki Pokiston o‘zini muammoning markazidan chetda ko‘rsatishga urinsin.

Agar balochlar va Pokiston o‘rtasidagi joriy mojaro adolatli va chuqur tahlil qilinsa, uning asosiy sabablari hech qanday tashqi davlatda emas, balki Pokistonning o‘z siyosatida ekanligi ayon bo‘ladi. Majburiy yo‘qolishlar, sudsiz hibsga olishlar, keng ko‘lamli harbiy amaliyotlar, tinch aholi yashaydigan hududlarni bombardimon qilish hamda baloch xalqining siyosiy jihatdan chetlatilishi ushbu mojaroni yuzaga keltirgan asosiy omillardir.

Afg‘oniston bu mojaroni na boshlab bergan, na unga aralashgan va na uni qo‘llab-quvvatlaydi. Afg‘oniston hukumati aniq bir tamoyilga sodiqdir: boshqa davlatlarning ichki mojarolariga aralashmaslik. Baloch rahbariyati Afg‘oniston hududidan faoliyat yuritmaydi va bu ayblovlar haqiqatga emas, balki siyosiy zaruratga asoslanib ilgari surilmoqda.

Balochlarning joriy qarshiligi Pokistonni ushbu jarayonni o‘z ichki siyosati, tarixiy xatolari va davom etayotgan zulmlari nuqtayi nazaridan qayta ko‘rib chiqishga majbur qilishi lozim. Afg‘onistonni yoki boshqa biror davlatni ayblash na muammoning yechimi, na urushni tugatish yo‘lidir. Bu faqat haqiqatdan qochish va vaqtni behuda sarflashdir.

Pokiston baloch xalqining qonuniy talablarini, ularning siyosiy huquqlari va insoniy qadr-qimmatini tan olmaguncha, tashqi bahonalar yaratish orqali bu mojaro yakun topmaydi. Barqaror tinchlik faqat muammo uning haqiqiy ildizlari asosida tan olingan taqdirdagina mumkin, uni boshqalarning eshigiga uloqtirish bilan emas.