Ayub Xalil
Qurbonlik Islomning ulug‘ sha’oirlaridan biri bo‘lib, u faqat hayvon so‘yish va qon to‘kishning nomi emas; balki iymon, taqvo, ixlos, bandalik va Alloh taoloning roziligi yo‘lida fidokorlikning buyuk darsidir. Qurbonlik insonga Alloh taoloning amri oldida nafsini, shahvatlarini va dunyoviy bog‘liqliklarini qurbon qilish kerakligini o‘rgatadi.
Bu ulug‘ ibodat Hazrati Ibrohim alayhissalom va o‘g‘illari Hazrati Ismoil alayhissalomning tengsiz itoati va taslimiyatini yodga soladi; qiyomat kunigacha iymon, vafo va ixlosning oliy namunasi bo‘lib qoladigan buyuk qurbonlikni eslatadi. Alloh taolo musulmon ummatiga Millati Ibrohim degan sharafli nomni bergan:
مِّلَّةَ أَبِيكُمْ إِبْرَاهِيمَ ۚ هُوَ سَمَّاكُمُ الْمُسْلِمِينَ مِن قَبْلُ وَفِي هَٰذَا
(Haj surasi: 78)
Tarjimasi: Otangiz Ibrohimning diniga ergashingiz. U sizlarni ilgari ham, bunda ham musulmon deb atadi.
Bu faqat bir nom emas, balki aqida, iymon, tavhid, ixlos va fidokorlikka asoslangan mukammal bir maktabdir. Ibrohimiy millat Alloh taoloning roziligi uchun har qanday qurbonlikka tayyor bo‘lgan, haq yo‘lida sobit turadigan va Allohning amrini nafs, shahvat hamda dunyodan ustun qo‘yadigan millatdir.
Qurbonlik ana shu Ibrohimiy o‘zlikning eng yorqin belgisidir. Qurbonlik faqat bir hayvonni so‘yish emas, balki insonning nafsini, g‘ururini, hirsini va itoatsizligini qurbon qilishdir. Qurbonlik musulmonga Alloh yo‘lida eng suyukli narsalarni ham fido qilish iymonning talablaridan ekanini o‘rgatadi.
Ibrohimiy millat kimdir?
Hazrati Ibrohim alayhissalom tavhid, sabr, ixlos va taslimiyatning buyuk peshvosi edi. U jamiyat shirk va butparastlikka botgan bir davrda haq da’vatini ko‘tardi. Botilga qarshi turdi, butlarni sindirdi, Namrud zulmiga qarshi chiqdi va Alloh taoloning roziligi uchun hatto olovga kirishga ham tayyor bo‘ldi.
Alloh taolo u haqda shunday marhamat qiladi:
إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِيفًا
(Nahl surasi: 120)
Tarjimasi: Albatta, Ibrohim o‘zi bir ummat edi; Allohga itoat qiluvchi va tavhid yo‘lida mustahkam turuvchi edi.
Ya’ni u doimo ibodatda, itoatda va Alloh taolo oldida kamtarlikda ixlosli edi; har qanday botil va shirkdan yuz o‘girib, faqat sof tavhid yo‘lidan yurar edi. Ibrohim alayhissalom faqat bir shaxs emas, balki bir fikr, bir maktab va bir ummat edi. Shu sababli musulmonlar uning yo‘lining izdoshlari deb atalgan.
Qurbonlikning falsafasi nima?
Ko‘pchilik odamlar qurbonlikni faqat go‘sht va so‘yish nuqtai nazaridan ko‘radilar. Holbuki, qurbonlikning haqiqiy falsafasi bundan ancha chuqurdir.
Alloh taolo marhamat qiladi:
لَن يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَٰكِن يَنَالُهُ التَّقْوَىٰ مِنكُمْ
(Haj surasi: 37)
Tarjimasi: Allohga ularning go‘shti ham, qoni ham yetib bormaydi, balki sizlarning taqvoingiz yetadi.
Imom Qurtubiy rahimahulloh bu oyat tafsirida bir necha muhim nuqtalarni bayon qilgan:
Hazrati Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilinishicha, johiliyat davridagi odamlar qurbonlik qonlarini Ka’baga surtishar edi. Ba’zi musulmonlar ham shunday qilishni xohlashganda, ushbu oyat nozil bo‘ldi.
Lan yanalalloh degan jumlaning ma’nosi go‘sht va qonning haqiqatan Alloh taologa yetib borishi emas. Chunki Alloh taolo maxluqot sifatlaridan pokdir. Balki bu yerda amallarning qabul qilinishi nazarda tutilgan.
Ya’ni qurbonlikning go‘shti va qoni emas, balki uning ortidagi ixlos, niyat va taqvo Alloh taolo huzurida qabul qilinadi. Ibn Abbos roziyallohu anhumodan rivoyat qilinishicha: Alloh huzuriga faqat taqvo ko‘tariladi.
Shuning uchun Rasululloh sollallohu alayhi vasallam marhamat qilganlar:
إِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ
Albatta, amallar niyatlarga bog‘liqdir.
Demak, qurbonlikning asosi qalb ixlosi, nafsni sindirish va Alloh taoloning roziligini topishdir. Qurbonlik insonga Allohning amri har narsadan ustun ekanini o‘rgatadi; haqiqiy iymon fidokorlik talab qiladi; nafs istaklari Allohning roziligi yo‘lida qurbon qilinishi kerak va musulmon haq yo‘lida har qanday qiyinchilik hamda sinovlarga bardosh berishi lozim.
Ibrohim va Ismoil alayhimassalomning buyuk sinovi
Alloh taolo Hazrati Ibrohim alayhissalomga o‘g‘illari Hazrati Ismoil alayhissalomni qurbon qilishni buyurganida, bu faqat bir otaning sinovi emas edi; balki iymon, muhabbat va itoatning eng buyuk imtihoni edi.
Hazrati Ismoil alayhissalom ham taslimiyat va vafo borasida tengsiz namuna ko‘rsatib, shunday dedi:
يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ ۖ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ
(Soffot surasi: 102)
Tarjima: Ey otajon! Sizga buyurilgan ishni bajaring. Inshaalloh, meni sabr qiluvchilardan topasiz.
Mana shu yerda qurbonlikning falsafasi ochiq namoyon bo‘ladi: Allohning amri kelganida nafs, muhabbat va dunyoviy bog‘liqliklar keyingi o‘ringa qo‘yilishi kerak.
Ibrohimiy millat haq yo‘lida tik turadigan, Allohning diniga sodiq qoladigan, nafs istaklariga qul bo‘lmaydigan, ummat dardini his qiladigan va Allohning roziligi uchun har narsani fido qilishga tayyor bo‘lgan millatdir. Agar qurbonlik ruhi hayotimizda tirilsa, Islom ummati yana izzat, birlik va uyg‘onish yo‘lini topadi.
Ibrohimiy millatning o‘zligi aqida, ixlos, sabr va fidokorlik ustiga qurilgandir. Qurbonlik faqat bir hayvonni so‘yish emas, balki insonning nafsini, g‘ururini va dunyoparastligini qurbon qilishdir. Bugungi kunda musulmonlar Hazrati Ibrohim alayhissalomning yo‘li va uslubidan saboq olishlari kerak: olovga kirsa ham haqni tark etmaydigan iymon va Alloh taoloning roziligi uchun eng suyukli narsalarni ham qurbon qila oladigan fidokorlik. Ana shu Ibrohimiy millatning haqiqiy o‘zligi va qurbonlikning asl falsafasidir.