Akbar Jamol
Kecha sodir bo‘lgan Shayxul-hadis Mavlono Muhammad Idrisning shahid qilinishi va undan so‘ng Pokistondagi ISHID Xuroson bo‘limi tomonidan bu hujum mas’uliyatining darhol o‘z zimmasiga olinishi mamlakatdagi armiyaparast rasmiy rivoyatda ko‘plab yoriqlarni ochib tashladi. Ushbu voqeada eng diqqatga sazovor jihat ISHIDning targ‘ibot bayonoti bo‘ldi. Unda hujum Afg‘oniston chegarasi yaqinida amalga oshirilgani aytildi. Holbuki, voqea joyi Charsadda shahri bo‘lib, u chegaradan qariyb yuz kilometr uzoqda joylashgan hamda gavjum shaharlardan biri hisoblanadi.
ISHIDning bu geografik xatosi yana bir ayblovni kuchaytirmoqda: go‘yoki bu terrorchi guruhning iplarini Pokiston armiyasining bosh qo‘mondonlik markaz GHQ boshqarib turibdi. Chunki Afg‘oniston chegarasi yaqinida degan ibora Pokiston armiyasi tomonidan doimo Islomiy Amirlikka qarshi targ‘ibotlarda ishlatiladigan rivoyatdir. Shu sababli aynan shu armiyaparast rivoyatning ISHID tomonidan ham ishlatilishi ichki muammolar mas’uliyatini Afg‘oniston zimmasiga yuklash maqsadini ko‘rsatadi.
Pokistonning siyosiy tarixi shuni ko‘rsatadiki, o‘sha mamlakatdagi siyosiy va harbiy doiralar doimo ulamolar va diniy qatlamni o‘z strategik maqsadlari uchun vosita sifatida ishlatib kelgan. Zarurat tug‘ilganda ularni mujohid deb atab urush maydonlariga yuborganlar, xalqaro bosim ortgan yoki siyosatlar o‘zgargan paytda esa aynan shu ulamolarni bevosita yoki ISHID kabi guruhlar qo‘li bilan yo‘q qilganlar.
Bugun Haybar Paxtunxvada taniqli ulamolar birin-ketin nishonga olinayotgan bir paytda bu ayblov yanada kuchaymoqda: go‘yoki armiya bu shaxslardan o‘z maqsadlari uchun foydalangan va keyinchalik ularni terrorchilar qarshisida himoyasiz qoldirgan. Afsusli haqiqat shuki, davlat va armiya rivoyati yonida turgan ulamolarning o‘zi ISHID o‘qlarining ilk nishoniga aylanmoqda.
Endi Pokistonning siyosiy va xalq yig‘inlarida bu savol keskin tarzda o‘rtaga tashlanmoqda: ISHID va armiya o‘rtasida qandaydir yashirin kelishuv bormi yoki yo‘qmi? ISHIDning shaharlardagi tartibli mavjudligi hamda armiyaning rivoyatlariga mos da’volarning ilgari surilishi bu gumonni kuchaytirmoqda: go‘yoki bu guruh ayrim hududlarda harbiy amaliyotlarga bahona yaratish va Amerikaning maqsadlarini amalga oshirish uchun armiyaga qulaylashtiruvchi vosita sifatida xizmat qilmoqda.
Tirah vodiysi misoli ko‘z o‘ngimizda turibdi. “Terrorizmga qarshi kurash” nomi bilan qishning sovuq kunlarida mahalliy aholi shafqatsiz tarzda ko‘chirilgan edi. Ammo buning natijasi tinchlik emas, balki ISHIDning yanada kuchayishi bo‘ldi. Endilikda armiya ISHIDni qo‘rqitish vositasi sifatida saqlayotgani va undan siyosiy muxoliflar yoki endi foyda bermaydigan diniy shaxslarni yo‘q qilish uchun foydalanayotgani sir emas.
Pokistonda ISHIDning mavjudligi endi ochiq haqiqatdir. Ammo uning ildizlari yer ostida emas, balki unga kuch va hayot berayotgan xavfsiz boshpanalar hamda strategik siyosatlar” ichida ko‘rinmoqda. Shayx Idrisning shahid qilinishi yana shuni ko‘rsatdiki, Pokiston ulamolari xavfli chorrahada turibdi: bir tomondan terrorchilarning nishoni bo‘lsalar, ikkinchi tomondan ularni ishlatib bo‘lgach himoya qilishga qodir bo‘lmagan yoki ataylab ularning taqdiriga ko‘z yumayotgan ikkiyuzlamachi davlat siyosatining qurboniga aylanishmoqda.
Agar armiya haqiqatan ham ISHIDga qarshi kurashda jiddiy bo‘lganida edi, shahar markazlarida ulamolarga qarshi bunday suiqasdlar mumkin bo‘lmas edi. Bir olim yashayotgan hudud doim armiyaning qattiq nazorati ostida bo‘la turib ham o‘ldirilayotgan bo‘lsa, bu hodisa aynan o‘sha nazorat soyasida yuz berganini anglatadi.
Bugun Pokiston xalqi, ayniqsa ulamolar birlashib, armiyaning urush iqtisodiyoti va ulamolar qoni bilan davom etayotgan strategik o‘yinlariga qarshi turishi kerak bo‘lgan zamondir. Aks holda ulamolarning qolgan mavjudligi ham ushbu qonli jarayon qurboniga aylanishi mumkin. Na’uzu billah!