Horit Obaida
Ko‘plab frantsuz yuqori martabali qo‘mondonlari asirga olindi, ular orasida «De Nifor» ismi eng mashhuri edi. Sulton Boyazid ularning barchasini fidya evaziga ozod qildi. De Nifor ham ozod etildi. U urushga qaytmaslikka qasamyod qilgan edi, ammo Boyazid unga shunday dedi: “Men senga ruxsat beraman, agar xohlasang, yana menga qarshi jangga kel. Chunki men uchun eng yoqimli narsa – butun Yevropa nasroniylari bilan jang qilib, ularni yengishdir.”
Vengriya (Majariston) podshohi esa qoldi; u o‘z lashkarining kuchiga shunchalik ishonardiki, “Agar osmon bosib kelsa, biz uni qilichlarimiz bilan ushlab qolamiz,” der edi. U ham qochib ketdi. U bilan birga Rodos otliq kuchlari yetakchisi ham bor edi. Ikkalasi Qora dengiz qirg‘oqlariga yetib kelganlarida, nasroniylarga tegishli kemalarni ko‘rib, kemalarga chiqib qochib ketdilar.
Nikopol jangidan so‘ng, Vengriya podshohining Yevropa jamoatchiligi oldidagi mavqei tushib ketdi; undan qo‘rquv va haybat yo‘qoldi. Bu katta g‘alaba Boyazid qalbiga chuqur ta’sir ko‘rsatdi. Hatto Yevropadagi islomiy dunyo ham g‘alaba doirasi chaldi. Boyazid islom dunyosidagi sharqiy hukmdorlarga elchilar yuborib, nasroniylar ustidan qozonilgan g‘alabani e’lon qildi.
Boyazidning elchilari islomiy podshohlar saroylariga yetib borganda, ular bilan birga nasroniy asirlar ham bor edi. Bu asirlar podshohlarga sovg‘a sifatida taqdim etildi. Bu, Boyazid Yevropaga qarshi katta g‘alabalarga erishganining isboti edi. Boyazid o‘ziga “Sulton ar-Rum” unvonini oldi. Bu esa uning Saljuqiylar davlatining vorisi va Anado‘lu yarim orolining hukmdori bo‘lganini bildirardi.
Boyazid Qohiradagi Abbosiy xalifasi huzuriga elchi yuborib, unvonini rasman tan olishni so‘radi. Chunki ajdodlarining qo‘lida bo‘lgan yerlarga endi shariat, qonun va siyosat jihatidan u hokim edi. Bu voqea islom olamining haybati va azamatini oshirdi. Abbosiy xalifasining himoyachisi – Malik Sulton Barquq bu talabni qabul qildi, chunki u bilardi: Boyazid – uning yonida turgan yagona kuchdirki, Temur Langga qarshi uni himoya qila oladi.
Usmoniylar davlatiga qarshi harakat qilayotgan boshqa davlatlar bu holatni ko‘rib, minglab musulmonlar Anado‘luga hijrat qildilar. Bu odamlar Usmoniylar davlatiga xizmat qilishni xohladilar. Ular orasida turli tabaqalar bor edi: ayrimlar salibchilarga qarshi jihod qilishni istardi, ba’zilar esa ilmiy va iqtisodiy xizmat ko‘rsatishni maqsad qilgan edi – xuddi ilgari Iroq, Eron va Movarounnahrda bo‘lgani kabi. Shu bilan birga, ayrimlar Temur Langning Markaziy Osiyodagi hujumlaridan qochib, xavfsiz boshpana izlab kelgan edilar.
Konstantinopol muhasarasi
Nikopol jangidan oldin Boyazid Vizantiya imperiyasiga qattiq bosim o‘tkazdi. Bu holat Vizantiya davlatini Konstantinopoldagi musulmonlarning ishlari bilan shug‘ullanishi uchun qozi tayinlashga majbur qildi. Ko‘p o‘tmay poytaxt muhasara qilindi. Imperator 700 ta uy qurib, ularni shahar ichida masjidlar va musulmon birodarligi uchun ajratishga rozi bo‘ldi. Bundan tashqari, mahalliy aholi yerlarining yarmisini minglab Usmoniy askarlarining dam olishi uchun topshirdilar.
Boyazid Vizantiya davlatiga soliq joriy qildi. Shahar atrofidagi uzumzorlar va sabzavot dalalariga soliq solindi, bu orqali Usmoniylar xazinasini to‘ldirish ko‘zda tutilgan edi. Shuningdek, Vizantiya poytaxtida azon aytishga ham ruxsat berildi.
Nikopoldagi katta g‘alabadan so‘ng, Usmoniy qo‘shinlari Bolqonda to‘plandi va butun mintaqaga dahshatli qo‘rquv yoyildi. Bosniya va Bolgariya ham Usmoniylarga bo‘ysundi. Usmoniy lashkari salibchilarning qaytib urushga kelishini to‘sdi. Boyazid Mura orolidagi gubernatorni salib ittifoqi qo‘shinlarini qo‘llab-quvvatlagani uchun jazoladi.
Boyazid Vizantiya imperiyasini jazolash o‘rniga ulardan Konstantinopol shahrini topshirishni talab qildi. Imperator Manuel Boyazidga qarshi turish uchun Yevropadan yordam so‘radi. Aslida esa Konstantinopolga hujum Boyazidning jihodiy rejasida juda muhim edi. U katta lashkar bilan oldinga yurdi va Vizantiya poytaxtini muhasara qildi. Muhasara shu darajada kuchli bo‘ldiki, shahar qulashi uchun faqat bir necha lahza qolgan edi. Yevropa qadimiy poytaxtning qulashini kutayotgan edi, biroq Boyazid sharqqa yurishga tayyorgarlik ko‘rishi sababli muhasarani to‘xtatdi.
