Horit Obaida
Asl islomiy tarbiya aynan shunday edi va aynan mana shunday ustoz ehtirom va qadrlashga loyiq edi. Ana shu tarbiyaning barakasi bilan bir shahzodada axloqiy fazilatlar, islomiy shariatga muhabbat va Alloh taolo yo‘lida jihod qilishga ishtiyoq paydo bo‘ldi. Ayniqsa, Shayx Mavlono Kuraniy kabi kishilar bo‘ldiki, agar sulton shariatga zid bir ish qilsa, hech qanday qo‘rquvsiz uni bu ishidan to‘xtatardi.
Alloma Kuraniy sultonning qo‘lini o‘pmas edi va boshqalar kabi podshoh oldida egilmas edi. Aksincha, sulton uning qo‘lini o‘par va unga hurmat ko‘rsatardi. Alloma Kuraniy Muhammad Fotihni ismi bilan chaqirardi, sulton esa unga nihoyatda ehtirom ko‘rsatardi. Aynan shu sababli Muhammad Fotih uning tarbiyasi ostida bunday buyuk shaxsiyatga aylandi.
Muhammad Fotih chinakam mo‘min, shariat ahkomlariga sodiq va dinni qadrlovchi bir kishi edi. Islomiy hukmlarni avvalo o‘ziga, keyin esa butun xalqiga tatbiq etar edi. U parhezkor, solih inson edi va doim yaxshi kishilar hamda ulamolardan duo olmoqni istar edi.
Sulton Muhammad Fotihning shaxsiyati shakllanishida Shayx Aqo Shamsiddinning ham o‘rni va roli e’tiborga loyiqdir. Shayx uning bolalik davridayoq ikki narsani qalbiga singdirgan edi:
- Alloh taolo yo‘lida jihod va Usmoniy harakatini ilgari surish;
- Payg‘ambarimiz sallallohu alayhi vasallam bashorat bergan, Konstantiniyani fath etadigan sarkarda — aynan Muhammad bo‘lishi; shu bois Muhammadning ham orzusi shunday bo‘lish edi — ya’ni u hadisda aytilgan qumondon bo‘lishni istardi.
Konstantiniyani fath qilishga tayyorgarlik
Sulton Muhammad Fotih Konstantiniyani fath qilish uchun mukammal reja tuzdi va bu yo‘lda bor kuchini safarbar qildi. Shunday darajaga yetdiki, tayyorlangan lashkar soni 250 ming kishiga yetdi. Bu lashkar o‘sha davrdagi boshqa xalqlarning lashkarlariga qaraganda ancha katta edi va harbiy tayyorgarlik jihatidan hech qanday kamchilikka ega emas edi. Ularga har xil harbiy mashg‘ulotlar o‘tkazilar va turli qurollar bilan ta’minlanar edi.
Zohiriy tayyorgarlikdan tashqari, Sulton Muhammad lashkarning ma’naviy tayyorgarligiga ham alohida e’tibor qildi. Ularning qalblarida Alloh yo‘lida jihod ishtiyoqini uyg‘otdi va ularga shunday dedi: Rasululloh sallallohu alayhi vasallam Konstantiniyani fath qiladigan lashkarni eng yaxshi lashkar deb ataganlar. Balki o‘sha lashkar sizlarning lashkaringizdir. Bu so‘zlar ularda ma’naviy motivatsiya va jasorat ruhini kuchaytirdi.
Lashkar tarkibida diniy ulamolar ham bor edi. Bu esa askarlarning ruhiyatini mustahkamladi. Ularda haqiqiy jihod ruhi paydo bo‘ldi va Allohning buyrug‘iga binoan o‘zlarini qurbon qilishga tayyor edilar. Sulton Muhammad Bosfor bo‘g‘ozining Yevropa tomonida, ilgari Sulton Boyazid davrida Osiyo hududida qurilgan qal’a qarshisida “Rumeli Hisori” nomli qal’ani qurdi.
Vizantiyalik hukmdor Sultonga bu qal’ani qurmaslik evaziga qancha pul xohlasa berishini taklif qildi, ammo Sulton uni baribir qurdirdi, chunki bu joyning harbiy ahamiyatini yaxshi bilar edi. Bu qal’a ulkan va mustahkam bo‘lib, uni yo‘q qilish mumkin emas edi. Uning balandligi 82 metr edi. Osiyo va Yevropa tomonidagi ikki qal’a orasidagi masofa 660 metr edi. Bu joy orqali Usmoniylar Bosfor bo‘g‘ozini to‘liq nazorat qila olar edilar va hech bir kema ularning ruxsatisiz G‘arbdan Sharqqa o‘ta olmas edi.
Har ikki qal’ada to‘plar joylashtirilgan edi. Sharqiy hududlardan Konstantiniyaga kelayotgan har qanday kema to‘p o‘qlari bilan nishonga olinib, to‘xtatilardi. Sharqdagi imperiyalar, xususan zaruratda Konstantiniyaga yordam beradigan Trabzon kabi hududlar Bosfor bo‘g‘ozidan o‘tishdan cho‘chirdilar.
- Zaruriy qurollarni to‘plash
Sulton Konstantiniyani fath qilish uchun zarur bo‘lgan qurollarni yig‘ishga alohida e’tibor qildi. Ayniqsa, to‘plarga katta ahamiyat qaratildi va ularni yasashga alohida kuch sarflandi. Sulton Vengriyadan «Uryan» ismli muhandisni taklif qildi, u to‘p yasashda juda mohir edi. U kelganida, unga iliq kutib olish uyushtirildi va har xil moddiy, moliyaviy hamda shaxsiy yordam ko‘rsatildi. Unga to‘p yasash topshirig‘i berildi.
Bu muhandis juda katta to‘plar yasadi. Ulardan biri 100 tonna vaznga ega edi va uni boshqa joyga ko‘chirish uchun ho‘kizlar ishlatilardi. Bu to‘p “To‘p Sultoni” deb atalardi.
