Junaid
Rasululloh sallallohu alayhi vasallam munozaralarga kirishganlarida haqdanoq oshib ketmas edilar. U zot na so‘zlarida xato qilardilar va na kimga bo‘lsin, g‘azab bilan hujum qilardilar. Ashoblaridan yordam so‘rar, ular bilan maslahatlashardilar. Holbuki, Rasululloh sallallohu alayhi vasallam aql nuqtai nazaridan ham, maqom jihatdan ham ulardan ustun edilar; biroq shunga qaramay, yana ham ular bilan maslahatlashar va ularning fikrini qadrlardilar.
Hech bir insonning fikrini yomon ko‘rmas, hech kimni nuqsonli deb bilmas edilar. Kimning so‘zi chiroyli bo‘lsa, uni qabul qilib, amalda qo‘llardilar. U zotning haqiqiy buyukligi shunda ediki, hayotlarining barcha holatlarida va barcha vaziyatlarida bu sifatlar va boshqa maqtovga loyiq xislatlarga ega edilar. Bu sifatlar Makkada ham, Madinada ham u zotdan namoyon bo‘lgan.
Rasululloh sallallohu alayhi vasallamning bu fazilatlari tinchlikda ham, urushda ham, hatto quvg‘inda bo‘lgan paytlarida ham, g‘alaba va hokimiyat davrlarida ham ko‘ringan. U zotning yaqinlari, suyukli as’hoblari bilan muomalalarida ham, eng qattiq dushmanlari bilan muomalalarida ham bu go‘zal sifatlar namoyon bo‘lar edi.
Butun hayotlari shu pokiza va go‘zal yo‘lga asoslangan edi. Hattoki dushmanlarining ko‘z o‘ngida ham u zot ashoblaridan ko‘ra ishonchli va ulug‘roq ko‘rinardilar; ular u zot qarshisida ojiz edilar. Hatto u zotni ko‘rmay faqat so‘zlarini eshitgan odamlar ham ul zotga hurmat va ta’zim qilardilar. Shu zamonda yashamagan bo‘lsa ham, ko‘plab kofirlar ham Rasululloh sallallohu alayhi vasallamni hurmat qilganlar.
Shoir shunday deydi:
Kim jasorat qilib tarixiy bir odamni Rasululloh sallallohu alayhi vasallamga insoniylikda o‘xshatishga botina oladi?! Inson buyukligi o‘lchanadigan barcha mezonlarni inobatga olsak, kim Rasululloh sallallohu alayhi vasallamdan ham ulug‘roq bo‘lishi mumkin? Hayotimdagi eng buyuk voqea men Rasululloh sallallohu alayhi vasallamning hayotini to‘liq o‘rganib, undagi buyuklik va abadiylikni anglaganimdir.
Biz bu tadqiqotda faqat Rasululloh sallallohu alayhi vasallamning buyukliklaridan kichik va sodda bir jihatni u zotning mehribon axloqlarini yodga olamiz. Bu mehribonlik qanday qilib u zotning barcha so‘zlari va amallarida namoyon bo‘lganini bayon qilamiz. Hattoki biz Rasululloh sallallohu alayhi vasallamdan biror holatni topmadikki, u mehribonlikdan xoli bo‘lsin.
U muborak zot har tomondan mehribonlik bilan o‘ralgan edilar. Hatto jang va qarshilik holatlarida ham, hudud va jazolarni qo‘llash vaqtlarida ham, tanbeh va koyish paytlarida ham u zotning mehribonligi so‘zlaridan ham, amallaridan ham yo‘qolmas edi. Bu qoida uchun istisno yo‘q, chunki bu shubhasiz sobit bo‘lgan haqiqatdir.
