Abu Umayr Afg‘oniy
Milodiy yigirmanchi asrga kelib, mustashriqlar (sharqshunoslar) nomi o‘zgartirildi; ular yangi nom ostida G‘arb universitetlarida “islomiy ta’lim” tarkibiga kiritildi. Shundan so‘ng, mustashriqlar loyihasi avvalgidek foydali bo‘lmay qoldi, chunki musulmonlar orasida G‘arb manfaatlariga sodiq bo‘lgan kishilar ko‘paydi va ular sharqshunoslardan ham ko‘ra Islomga qarshi samaraliroq faoliyat yurita boshladilar.
Mustashriqlar Islomga yetkazgan zararlar:
1. Musulmonlar o‘rtasida nizolar keltirib chiqarish, ularni qavm va qabila nomi bilan bo‘lish hamda millatchilik ruhini singdirish.
2. Mazhablar o‘rtasida ixtiloflarni kuchaytirish va musulmonlarni shu asosda bir-biriga qarshi qo‘yish.
3. Hokimiyat bahonasida musulmonlarni o‘zaro to‘qnashuvga olib kelish va xalifalikni parchalash; masalan, milodiy 756-yilda mustashriqlar hiyla va nayrang bilan Andalusni (hozirgi Ispaniya) xalifalikdan ajratib, uni kichik guruhlarga bo‘lib yubordilar va keyinchalik salibchilar uni egallab oldilar. Shu bilan birga, o‘sha asrda Marokash va Jazoir ham ajratib yuborildi. Natijada, musulmonlar o‘rtasidagi nizolar kuchayib, xalifalik asta-sekin parchalanib bordi.
4. Musulmonlarga qarshi salibchi kuchlar uchun josuslik qilish va ularga ma’lumot yetkazish.
5. Musulmonlarning e’tiqodini zaiflashtirish uchun fiqh va hadisga shubhalar solish (go‘yoki musulmon libosida) va ularga qarshi radiyalar yozish.
6. Eng xavfli ishlardan biri musulmonlar orasida noto‘g‘ri e’tiqod va fikrga ega shaxslarni yetishtirish bo‘ldi; keyinchalik aynan shu shaxslar mustashriqlardan ham ko‘ra ko‘proq zarar yetkazdilar.
7. Yana bir xavfli da’vo “Islom va siyosat bir-biridan ajratilishi kerak” degan fikrni yoyish bo‘ldi. Islom tarixida ishonchli va kuchli olimlardan hech biri bunday demagan. Aksincha, bu g‘oya mustashriqlar tomonidan musulmonlar orasiga singdirilgan.
Musulmon yoshlar shuni bilishlari kerakki, siyosatni Islomdan ajratish bu mutlaqo kofirlarning nazariyasi va fitnasidir. Islom siyosatsiz to‘liq bo‘la olmaydi, chunki Islomning asosiy hikmatlaridan biri yer yuzida adolatni qaror toptirishdir. Adolat esa hukumat bo‘lmasdan amalga oshmaydi. Islomdan oldin hukmdorlar zulmni yoygan edilar, keyin esa Alloh taolo Islomni nozil qilib, kuchli davlatni barpo etdi va adolat qaror topdi.
Agar haqiqatan din va siyosat ajralgan bo‘lsa, Payg‘ambar (s.a.v.) o‘z davrlarida davlat ishlarini boshqa podshohlarga topshirgan bo‘lardilar. Ammo haqiqat shuki, ular barcha ishlarni o‘zlari boshqarganlar. Din va siyosatni ajratish g‘oyasi Islom olamiga kirib kelgach, musulmonlar asta-sekin o‘z qudratini yo‘qota boshladilar. To‘liq iymonli bo‘lishni istagan musulmon yosh uchun din, siyosat va davlatni bir-biriga bog‘liq deb bilish muhimdir.
8. Musulmonlarga islomiy qonunlar eskirib qolgan, xalifalik tizimi zamonaviy emas degan fikr singdirildi. Shu bois, rivojlanish uchun G‘arb qonunlari va insoniy qonunlar “sekulyarizm” nomi ostida joriy etilishi kerakligi targ‘ib qilindi.
9. Mustashriqlar loyihasi yakunlandi; endi G‘arb uchun musulmon kiyofasidagi odamlarni tashqaridan yuborish zarurati qolmadi. Chunki musulmonlar ichida ularning fikrlarini yoyadigan yuz minglab shogirdlar yetishib chiqqan edi. 1924-yil 3-mart kuni G‘arb o‘z yetishtirgan shogirdi Kamol Atatürk orqali xalifalikni tugatdi va uning nomi ham deyarli yo‘qoldi. Shu bilan ular asrlar davomida intilgan maqsadlariga erishdilar: musulmonlarni qurol bilan emas, balki ularning e’tiqodi va tafakkurini buzish orqali mag‘lub etish.
10. Yigirmanchi asr musulmonlar uchun tanazzul davri bo‘ldi. G‘arb musulmonlarni bo‘lib tashladi va to‘g‘ridan-to‘g‘ri boshqarish o‘rniga, tashqi ko‘rinishda musulmon bo‘lgan, ammo fikran G‘arbga bog‘langan va sekulyarizmni qabul qilgan shaxslarni hokimiyatga olib keldi. Aslida esa hokimiyat ortidan G‘arbning o‘zi boshqarishda davom etdi. Bu holat yuz yildan ortiq vaqt o‘tganiga qaramay hanuz davom etmoqda. G‘arb musulmonlar ustidan hukmronlik qilib, ularning tabiiy boyliklari, iqtisodi va manfaatlarini o‘z nazoratida ushlab turibdi.