Hijoz Tamim
14-voqea: Gollandiya jurnalistasi o’g’irlanishi (2022) Voqea: Bir gollandiya ayol jurnalisti Suriyadagi urush paytida IShID tomonidan o’g’irlandi.
Fidya: Uning ozodligi uchun 2.8 million dollar so’raldi.
Jurnalistlar IShIDning moliyaviy va reklama strategiyasida muhim rol o’ynaydi, chunki ular o’g’irlab ketilganida daromad olish va global media e’tiborini jalb qilishning vositasi bo’ladi.
Reaksiya baholash: Gollandiya xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni qo’llab-quvvatladi, bu esa jurnalist xavfsizligini ta’minlash va IShIDning moliyaviy manbalarini cheklashga yordam berdi.
15-voqea: Ispaniyalik diplomat o’g’irlanishi (2022) Voqea: IShID tomonidan ispan diplomat o’g’irlandi.
Fidya: Uning ozodligi uchun 3.5 million dollar so’raldi.
Diplomatlar IShID uchun katta miqdordagi pul talablarini qo’yishda manba sifatida ishlatiladi va siyosiy bosim o’rnatishda foydalaniladi. Bu IShIDning moliyaviy va siyosiy strategiyasining muvofiqligini ko’rsatadi.
Reaksiya baholash: Ispaniya xalqaro munosabatlarni kengaytirish va bosimni oshirish orqali diplomatik xavfsizlikni ta’minlash va IShIDning moliyaviy manbalarini cheklashga harakat qildi.
15 ta Yevropa fuqarosi o’g’irlab ketilishi voqeasi, 2013-2022 yillar orasida IShIDning eng asosiy va samarali moliyaviy manbalaridan biri sifatida talaba to’lashlarni ko’rsatadi. Quyidagi muhim jihatlar aniqlanadi:
Moliyaviy strategiya va uning xilma-xilligi:
IShID fidya talablarini qurbonlarning dini, shuhrati va millatiga qarab belgilaydi. Jurnalistlar, diplomatlar, muhandislar, talabalar, tibbiy xodimlar va sayyohlar bularning barchasi ushbu moliyaviy strategiyaning maqsadlariga kiradi. Katta miqdordagi talablardan olingan pullar IShIDning moliyaviy resurslarini kengaytirishda va boshqa operatsiyalarni moliyalashtirishda muhim rol o’ynaydi.
Xalqaro bosimning ta’siri:
Garchi davlatlar rasmiy ravishda fidya to’lash siyosatini qabul qilmasalar ham, amalda norasmiy va razvedka usullari orqali amalga oshiriladi. Bu xalqaro bosim, insonparvarlik nuqtai nazari va oilalarning hissiy bosimi o’rtasida ziddiyatni ko’rsatadi.
Ommaviy axborot vositalari va global e’tibor:
O’g’irlashning nafaqat moliyaviy, balki reklama va siyosiy jihatlari ham mavjud. Jurnalistlar va diplomatlarni o’g’irlash global ommaviy axborot vositalarining e’tiborini jalb qiladi va IShIDning maqsadlariga erishishida yordam beradi.
Kasbiy va siyosiy maqsadlar:
IShID o’g’irlash orqali faqat moliyaviy manbalarni emas, balki o’zining siyosiy va reklama ta’sirini ham kengaytiradi. Diplomatlar va kasbiy xodimlar ushbu maqsadlarning yorqin misollaridir.
Davlatlar va xalqaro tashkilotlarning javobi:
Har bir voqea bo’yicha davlatlar xavfsizlik, razvedka va diplomatik choralar orqali o’z fuqarolarining xavfsizligini ta’minlashga va IShIDning moliyaviy manbalarini cheklashga harakat qilishadi.
Xulosa:
O’g’irlash IShIDning moliyaviy, siyosiy va reklama strategiyasining markaziy qismidir. Ushbu masalani hal qilish uchun ko’p tomonlama chora-tadbirlar zarur bo’lib, xalqaro hamkorlik, ilg’or moliyaviy nazorat texnologiyalari, oilalarni qo’llab-quvvatlash va muqobil dasturlarni amalga oshirish, qat’iy qonunlarni bajarish va ommaviy xabardorlik kampaniyalarini o’z ichiga oladi. Faqatgina bu umumiy sa’y-harakatlar orqali IShIDning o’g’irlash orqali moliyaviy ta’minot olish kanallarini cheklash va ushbu guruhni uzoq muddatda zaiflashtirish mumkin bo’ladi.