Asim Umar
IShID ning Xuroson sho‘basi, Afg‘oniston, Pokistonning qabilaviy hududlari, Eronning Siston va Balujiston viloyatlari hamda Tojikiston, O‘zbekiston, Turkmaniston va Qirg‘iziston chegaradosh hududlarini o‘z ichiga oladi. Moskva shahridagi «Krakus» konsert zaliga qilingan hujum uchun ham aynan shu sho‘baga javobgarlik yuklatilgan.
Umuman olganda, IShID, xususan Xuroson sho‘basi asosan chet elliklardan tashkil topgan. Mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, bu guruhning chet ellik a’zolarining aksariyati Tojikiston va Pokiston fuqarolaridan iborat.
Xuroson sho‘basi va boshqa IShID sho‘balarida Tojikiston fuqarolarini jalb qilish keskin ortgan. Guruhning ko‘plab qonli va o‘zini portlatish orqali amalga oshirilgan hujumlarini aynan tojikistonliklar amalga oshirgan. Bunga sabab ularning o‘z mamlakatidagi og‘ir iqtisodiy vaziyat tufayli Rossiya va boshqa davlatlarga mehnat migratsiyasiga ketishidir.
Tojikiston dengizga chiqish yo‘li bo‘lmagan davlat bo‘lib, siyosiy beqarorlik, zaif boshqaruv, davlat tizimidagi keng ko‘lamli korrupsiya, ishlab chiqarish va eksportning yetishmasligi, xorijiy investorlarning kamligi, tabiiy ofatlar va boshqa ko‘plab omillar tufayli jiddiy iqtisodiy muammolarga duch kelmoqda.
Tojikistonliklar asosan iqtisodiy qashshoqlik tufayli Rossiya va Yevropa davlatlariga ko‘chib borishadi va u yerda qurilish, qishloq xo‘jaligi hamda kichik savdo sohalarida ishlashadi. Shu orqali pul topib, daromadlarining bir qismini oilalariga yuborishadi.
Ushbu shaxslarning aksariyati Rossiyada ijtimoiy tarmoqlar orqali IShIDga jalb qilinadi. Ularning bir qismi g‘oyaviy jihatdan guruhning mafkurasiga mos kelsa-da, ko‘pchilik pul va imtiyoz olish maqsadida jalb qilinadi. Jalb qilinganidan keyin ular dastlab maxsus joylarga ko‘chiriladi, so‘ngra ularga vazifa belgilanadi: Yevropada hujum qilishmi yoki Osiyoda.
Tojikistonliklar Rossiya, Turkiya, Eron, Afg‘oniston va boshqa davlatlarda amalga oshirilgan halokatli hujumlarda ishtirok etgan va ko‘pincha o‘zini portlatish uchun ishlatilgan.
Tojikiston Prezidenti Imomali Rahmon o‘tgan mart oyida tojikistonliklar tomonidan hujumlar sonining oshganidan ogohlantirgan edi. U so‘nggi uch yilda 10 ta davlatda 24 nafar tojikistonlikning hujum qilganini ma’lum qildi. Ammo bu hujumlar statistikasi aniq emas, chunki Xuroson sho‘basi a’zolari ko‘proq hujumlarda ishtirok etgan.
Kobuldagi diniy maktabga hujum qilmoqchi bo‘lgan IShID a’zosi tojikistonlik edi. U portlovchi moddalarni poyabzalida yashirgan, ammo hujumdan oldin qo‘lga olingan.
Tojikistonliklar tomonidan amalga oshirilgan o‘zini portlatish hujumlari qatoriga quyidagilar kiradi:
«Abu Muhammad» va «Abu Ilyos» tomonidan «Imon» masjidiga hujum;
«Abu Umar Jovod» tomonidan xitoy mehmonxonasiga hujum;
Harbiy aeroportga «Abduljabbor» tomonidan hujum;
Tashqi ishlar vazirligiga «Zakariya» (taxallusi Xaybar Qandahoriy) tomonidan hujum;
Balx viloyatiga «Abdulhaq Xurosoniy» tomonidan hujum.
Moskvadagi «Krakus» konsert zaliga qilingan hujumni tojikistonlik IShID a’zolari amalga oshirib, 145 kishining o‘limiga va jarohatlanishiga sabab bo‘lishgan. Shuningdek, Fransiya, Germaniya, Avstriya va AQShda qo‘lga olingan ko‘plab IShID a’zolari ham Tojikiston fuqarolari ekanligi aniqlangan.
Ma’lumotlarga ko‘ra, Tojikiston rasmiylari va xavfsizlik bo‘yicha ekspertlar ushbu davlatdagi og‘ir iqtisodiy ahvol yangi a’zolarni Xuroson sho‘basiga jalb qilish uchun qulay sharoit yaratganini bildirgan. Bundan tashqari, Tojikistonda Islomiy e’tiqodlarga nisbatan cheklovlar ham odamlarning IShID safiga qo‘shilishiga imkon yaratgan.
