Xalil
IShID talonchilikka asoslangan iqtisod tahlili
Islom tafakkur tizimida iqtisod faqat boylik ishlab chiqarish vositasi emas, balki adolatni qaror toptirish, inson qadr-qimmatini saqlash va jamiyatning barcha a’zolari uchun izzatli hayotni ta’minlashning asosiy vositasidir. Qur’oni karim mulkchilikni tan oladi, ammo uni mutlaq va cheklanmagan holda qo‘ymaydi, balki uni axloqiy mas’uliyat, ijtimoiy adolat va boshqalarning huquqlariga rioya qilish bilan bog‘laydi.
Islom iqtisodida boylik ma’lum bir guruh qo‘lida to‘planib qolmasligi kerak: Kay laa yakuna duulatan baynal aghniyaa’i minkum, ya’ni boylik faqat boylar orasida aylanib yurmasligi lozim. Islom iqtisodining maqsadi ishlab chiqarish, adolatli taqsimot va mas’uliyatli iste’mol o‘rtasida muvozanat yaratishdir. Bu tizimda boylik topish halol, pok va shaffof yo‘llar orqali bo‘lishi kerak. Ribo, zahira qilib qo‘yish (ihtikor), bosib olish, o‘g‘irlik, aldash, ekspluatatsiya va majburlash qat’iyan haromdir. Zakot, sadaqa, vaqf va boshqa moliyaviy mexanizmlar iqtisodni o‘z manfaatini ko‘zlashdan ijtimoiy hamjihatlik sari yo‘naltiradi.
Mashhur so‘zda aytilgan: Al-kaasib habibulloh, ya’ni halol mehnat orqali rizq topgan inson Alloh taoloning suyuklisidir. Bu shuni anglatadiki, Islom iqtisodi mehnat, ishlab chiqarish, adolat va inson qadr-qimmatiga asoslanadi, zo‘ravonlik, majburlash va talonchilikka emas.
Ammo IShID xalifalik iqtisodi nomi bilan taqdim etayotgan narsa haqiqiy pok Islom mantiqiga ochiqdan-ochiq zid keladi. IShID iqtisodi na ishlab chiqarishga, na adolatga va na xalq farovonligiga asoslangan; balki talonchilik, zo‘ravonlik va qo‘rquv ustiga qurilgan. Bu guruhning moliyaviy manbalari Islom nuqtayi nazaridan barchasi harom, zolimona va g‘ayriinsoniy yo‘llardir: odamlarning mol-mulkini tortib olish, mulklarni musodara qilish, tovon undirish, zo‘ravonlik, odam savdosi, neft va tarixiy asarlarni noqonuniy sotish hamda himoyasiz aholiga majburiy soliqlar yuklash.
Bu zolim va zo‘ravon tizimda iqtisod jamiyatga xizmat qilish vositasi emas, balki urushni davom ettirish, terrorni kengaytirish va jinoyatlarni ko‘paytirish uchun ishlatiladigan quroldir. Ular boylikni hududlarni obod qilish uchun emas, balki qurol sotib olish, jallodlarga maosh to‘lash va o‘z qirg‘in vositalarini kuchaytirish uchun sarflaydilar. Qashshoqlikni kamaytirish o‘rniga IShID iqtisodi qashshoqlikni kuchaytiradi va iqtisodiy xavfsizlik o‘rniga mutlaq beqarorlikni keltirib chiqaradi. Ularning hukmronligi ostidagi odamlar qadrli fuqarolar emas, balki daromad manbai va suiiste’mol qilinadigan vosita hisoblanadi.
Fiqhiy nuqtayi nazardan IShID iqtisodi harom asosga qurilgan, chunki u mulkni rozilik bilan emas, balki zo‘rlik bilan egallaydi. Boylikni sog‘lom mehnat orqali emas, balki qon va qo‘rquv orqali qo‘lga kiritadi. Hatto shu nopok boylikni ham adolat bilan emas, balki kamsituvchi tarzda taqsimlaydi. Islomda hatto urush vaqtida ham tinch aholining mol-mulkini talon-toroj qilish man etilgan, ammo IShID urushni o‘g‘irlik va talonchilik uchun bahona qilib olgan. Shu yerda iqtisod Islom axloqidan ajralib, jinoyaviy iqtisodga aylanadi.
Tahliliy jihatdan qaraganda, IShID aslida sog‘lom iqtisodga ega bo‘la olmaydi, chunki sog‘lom iqtisod xavfsizlik, ishonch, qonun va xalq ishtirokiga muhtoj. IShID esa bu ustunlarning barchasini vayron qilgan. Jamiyat qo‘rquv bilan boshqarilsa, ishlab chiqarish yo‘qoladi. Qonun o‘rnini qurol egallasa, adolat yo‘qoladi va insonning qadri bo‘lmasa, boylik ham fasod vositasiga aylanadi.
Natijada IShID qo‘lida bor narsa “iqtisod” emas, balki terrorga asoslangan moliyaviy tizimdir. Bu tizim na islomiy, na insoniy va na barqarordir. Har qanday zulmga asoslangan iqtisod ertami-kechmi barbod bo‘ladi, xuddi Qur’oni karimda aytilganidek: Inna Alloha laa yuslihu ‘amala al-mufsidin.
Xulosa qilib aytganda: Islom iqtisodi insonni qashshoqlikdan qutqarish uchun kelgan, ammo IShID iqtisodni qashshoqlikni kengaytirish vositasiga aylantirgan. Islom boylikni jamiyatning axloqiy yuksalishi uchun vosita qilishni istaydi, ammo IShID uni o‘lim mashinasining yoqilg‘isiga aylantirgan. Bu qarama-qarshilik oddiy tafsir farqi emas, balki adolat iqtisodi va talonchilik iqtisodi o‘rtasidagi chuqur ziddiyatdir. IShID xalifalik emas; balki din nomidan insonlarning joniga, moliga va qadr-qimmatiga tajovuz qiluvchi qurollangan mafiya tarmog‘idir.