Umar Afg’on
Afg‘oniston inqirozlarida katta tajriba to‘plagan Pokiston Afg‘oniston Islom Amirligi hukmronligidan so‘ng o‘tgan 40 yil davomida o‘ynagan dushmanona siyosiy rolni o‘ynashga harakat qilmoqda.
So‘lchilar (kommunistlar) Afg‘onistonda keng ko‘lamli ishlarni boshlab, Afg‘onistonni bosib olishga urinishlari tugagach, Pokiston bu mamlakat mujohidlariga yordam berish niqobi ostida Afg‘onistonning ichki ishlariga bevosita aralashish uchun oltin imkoniyatga ega bo‘ldi.
Pokiston afg’on mujohidlariga yordam bergan Amerika va G’arb davlatlarining bu maqsadiga erishdi.
Afg’onistonda o’n yillik tinchlik va barqarorlikdan so’ng ilk bor Pokiston o’ziga avvalgidek Afg’onistonning ichki ishlariga aralashish huquqini beradi.
Bu sohada uzoq va yaqin davlatlar oʻz yashash va rivojlanishlarini Afgʻonistonni xavfsiz holatga keltirish, afgʻonlarni yoʻq qilish va oʻldirish yoʻlida izlayotgani, ulardan biri Afgʻonistonga qoʻshni Pokiston boʻlganligi haqida dalillar va faktlar mavjud.
Bu davlatlar Afgʻonistonning jadal rivojlanishi va barqarorligiga toqat qila olmaydi va Afgʻoniston doimiy barqarorlik sari qadam tashlayotgani sari Afgʻonistonning qudratli hukumati Afgʻonistonning chegaralari va tarixiy manfaatlarini bu davlatlar bilan albatta muhokama qilishi ehtimoldan yiroq emas, deb qoʻrqishadi. Shunga ko’ra, ular Islom Amirligiga qarshi muntazam rejalar tuzgan holda tashviqot va dushman siyosatga o’tishdi.
Ushbu qisqa maqolada biz Pokiston bunday siyosatni tanlagan asosiy omillar va sabablarni yoritib beramiz:
* Afg’oniston va Pokiston o’rtasidagi Durand liniyasi muammosini hal qilmaslik;
* Pokiston Afg’onistonni o’zining strategik chuqurligi deb biladi;
* Afg’oniston Pokistonning iste’mol ombori bo’lishi kerak;
* Pokiston Afg’oniston manfaatlaridan foydalanib dunyo bilan o’ynaydi;
* Pokiston o’zini inqirozni boshqarishga qodir deb hisoblaydi;
* Pokiston bir vaqtning o’zida ikkita qarama-qarshi rolni o’ynashi mumkin deb o’ylaydi; olov va suv bilan o’ynash;
* Pokiston tashqi siyosati Pokiston foydasiga bo’lgan Afg’onistonni istaydi (Hindistonga qarshi turish va Kashmir masalasida Pokiston pozitsiyasini qo’llab-quvvatlash).
Afg’oniston Islom Amirligi bu siyosatlarga qarshi nima qilishi kerak?
* Pokiston afg‘on muhojirlaridan vosita sifatida foydalanadi, Afg‘oniston Islom Amirligi barcha afg‘on qochqinlarini tizimli reja orqali mamlakatga joylashtirishi kerak;
* Afg‘onistonning tashqi siyosati Sharq va G‘arb manfaatlarini o‘lja qilmasligi, balki neytral, muvozanatli, iqtisodiyotga yo‘naltirilgan va Afg‘onistonning milliy manfaatlariga asoslangan bo‘lishi kerak;
* Pokiston turli yo’llar bilan Afg’onistonning barqarorligi va rivojlanishi Pokistonning barqarorligi va taraqqiyotini anglatishiga ishonch hosil qilishi kerak;
* Afg’oniston Pokiston ehtiyojidan xalos bo’lishi uchun Afg’oniston institutlariga, xususan, suv xo’jaligi va sog’liqni saqlash sohasiga alohida e’tibor qaratish lozim;
* Pokiston Afg’oniston haqida dunyo bilan gaplashish yoki muloqot qilish imkoniga ega bo’lmasligi uchun Islom Amirligi dunyo va qo’shni davlatlar bilan bevosita aloqada bo’lishi kerak;
* Pokiston inqirozni boshqarishni va qarama-qarshi rollarni o’ynashni xohlaydi, lekin xalqaro siyosatda yirik davlatlarning roziligini olish va ular bilan bevosita muloqot qilish amirlikga Pokistonning dushman siyosatidan xalos bo’lish imkoniyatini beradi;
* Islom Amirligi Afg‘onistonda mustahkam tinchlik va barqarorlikni o‘rnatish uchun Afg‘oniston ichida va tashqarisida afg‘onlar uchun milliy yarashuv uchun asos yaratishi kerak, shunda kelajakda hech bir davlat afg‘onlardan Afg‘oniston hukumatlarini yo‘q qilish quroli sifatida foydalanmasligi kerak.
Natija:
Afg’onistonning zamonaviy tarixida bu hukumatga Islom Amirligining hukmdori bo’lish imkoniyati kamdan-kam uchraydi. Islom Amirligi Pokistonning haqiqiy tashvishlarini birgalikdagi sa’y-harakatlar orqali hal qilish uchun umumiy manfaatlarga asoslangan Pokiston bilan uzoq muddatli va mazmunli muloqotni boshlashi va buning evaziga Pokiston yaxshi qo’shnichilik tamoyillari asosida Afg’onistonning hozirgi voqeliklarini tushunishinib va bu dushmanlik siyosatini to’xtatishi kerak.
