Iqbol Hamza
Biz Pokiston harbiy rejimi qanday qilib o‘z muvaffaqiyatsizliklarini Afg‘oniston ustiga yuklayotgani masalasini ko‘rib chiqamiz.
Islomiy Emirlik Afg‘onistonda hokimiyatga kelgach, Pokiston harbiy rejimi ularning qo‘l ostidagi zulm tufayli Afg‘onistonga qochib kelgan musulmon muhojirlar borasida tashvishga tushdi; chunki ular o‘z musulmon xalqiga qilgan zulmlari oqibatidan qo‘rqishardi.
Islomiy Emirlik siyosati shundan iboratki, Afg‘oniston hududidan hech bir qo‘shni davlatga zarar yetkazilmasligi kerak va bu amalda ham butun dunyoga ko‘rsatildi. Ulamolar kengashini chaqirib, muhojirlarni tinchlik va osoyishtalikda yashashga ishontirdi va ularga har sohada xizmat ko‘rsatildi. Pokiston xavotirini yumshatish maqsadida, muhojirlar sharaf va hurmat bilan chegara hududlaridan mamlakat markaziy hududlariga ko‘chirildi. Shu bilan birga, bu Pokiston harbiy rejimi zimmasidagi vazifa edi: o‘z xalqini qoniqtirish va ularni sharaf bilan uylariga qaytarish, ammo dollarga qaram bo‘lgan generallar nafaqat xalqini qo‘llab-quvvatlamadi, balki ularni qaytarishdan ham bosh tortdi.
Islomiy Emirlik esa ularni boshqa hududlarga ko‘chirib, rahm-shafqat bilan munosabatda bo‘ldi. Pokiston harbiy rejimida hech qanday hujjat yo‘qki, so‘nggi besh yil ichida bu muhojirlar Pokistonda xavfsizlikni buzgan bo‘lsin; Islomiy Emirlik ulardan tinchlikda yashashga va’da olgan va ularga cheklovlar qo‘ygan. Uchinchilar davlatlari ham guvohki, Pokiston harbiy rejimi dastlab muzokaraga tayyor emas, agar o‘tirsa ham, mantiqsiz va asossiz talablar qo‘yadi. Islomiy Emirlik esa birinchi kundan muammolarni tinch yo‘l bilan hal qilishni istagan va hech bir davlat bilan urushga kirishni yoki Afg‘oniston hududidan boshqa davlatga muammo yaratishni istamaydi.
Ammo haqiqat shuki, xavfsizlik ta’minlanganidan so‘ng, Pokiston harbiy rejimiga dollar yordam to‘xtatildi. Endi ular ataylab urush va mintaqaviy muammolar yaratmoqda, shunda ilgari bo‘lgan kabi, urushlardan dollar olish jarayoni qayta boshlanadi. Islomiy Emirlik mintaqa xavfsizligini ta’minlash uchun barcha kuchini ishga soldi; Pokiston ikki yil ketma-ket Durand liniyasi bo‘ylab cheklovni buzishga urinib kelgan bo‘lsa ham, Islomiy Emirlik sabr ko‘rsatdi. So‘nggi besh yil ichida hech kim isbotlay olmaydi, Islomiy Emirlik Durand chiziqi bo‘yicha xavfsizlikni buzgan.
So‘nggi bir necha oyda Pokiston bir marta Afg‘onistonga tajovuz qilgan, ammo Islomiy Emirlik o‘zining birinchi qasoskorona javobida shunday hujum qilgan-ki, birorta oddiy fuqaro ham zarar ko‘rmagan. Shundan keyin Pokiston harbiy rejimi ochiqchasiga Afg‘onistonga ikki marta yana bostirib kirgan, o‘zini himoya qilish Islomiy Emirlikning qonuniy haqi bo‘lishiga qaramay, xalq hayoti va mintaqa xavfsizligini saqlash uchun qasoskorona yoki mudofaa amaliyoti qilmagan.
Bir necha kun oldin Pokiston yana noqonuniy tajovuz qilgan, natijada maktablar, Qur’onlar, oddiy odamlar, ayollar va bolalar halok bo‘lgan. Endi afg‘onlarning sabri to‘lgan va ular tarixida qasosni hech kimga qoldirmagan; bu Islomiy Emirlikning qonuniy va musulmonlarga xos haqi bo‘lib, o‘z xalqini va islomiy qadriyatlarni himoya qilish va qasos olish huquqiga ega. Shu sababli, kelajakdagi barcha oqibatlar Pokiston harbiy rejimidagi maxsus doiralarning zimmasida bo‘ladi, ular o‘z hokimiyatini musulmonlar qonini to‘kish orqali saqlashga urinadi.
Nega muzokaralar muvaffaqiyatsiz bo‘ldi?
1. Pokiston armiyasida bir guruh mavjud bo‘lib, u hokimiyat va shaxsiy manfaatlarini urush orqali saqlashni ko‘radi va mintaqa tinchligiga ataylab xalaqit beradi.
2. Harbiy rejim va Pokiston siyosatchilari o‘rtasida chuqur nizolar mavjud.
3. Armiyada ham generallar o‘rtasida jiddiy kelishmovchiliklar bor.
4. Pokiston generallari G‘arb yana mintaqaga kiradi va dollar yomg‘iri yog‘adi, deb o‘ylaydi, terrorizmga qarshi kurash bahonasida ular G‘arbda orollar va to‘y zallarini xarid qiladi.
5. Harbiy rejim xalqni tinchlantirish va siyosiy muxoliflarni susaytirish maqsadida boshqa davlat bilan urush qilayotgandek ko‘rsatadi.
6. Muzokaralarda hech qanday vakolatga ega bo‘lmagan shaxslar yuboriladi.
Pokiston da’vosi raqiblari Afg‘onistondan kirib hujum qilmoqda mantiqsiz; qanday qilib o‘zini dunyodagi birinchi armiyalardan biri deb biladigan armiya chegarani himoya qila olmaydi? Pokiston harbiy rejimi millionlab qo‘shin, samolyot va ilg‘or texnika borligini da’vo qiladi; ammo bularning barchasi bilan Islomiy Emirlikdan chiziqni saqlashni talab qiladi demak, bu kuchlarning ma’nosi nima?
Yana bir ajablanarli jihat: Pokiston razvedkasi Afg‘onistonda terroristlarni nishonga olganini da’vo qiladi, ammo haqiqatda faqat bolalar va ayollar halok bo‘lgan. Agar bu da’vo to‘g‘ri bo‘lsa, nega o‘z mamlakatida har kuni yuzlab hujumlar sodir bo‘ladi, Islomobod markazida avtomobillar portlaydi va ular bundan xabar topmaydi, ammo chet eldan aniq ma’lumot bor? Agar Afg‘onistonda terrorchilar mavjudligini bilsangiz, ularni kuzating; chiziqni kesib o‘tgan joyda nishonga oling, nega Afg‘onistonga tajovuz qilasiz?
Xulosa qilib aytganda, Pokiston generallari shu o‘yinni o‘ynayapti-ki, ularning ustozlari va homiylari – amerikalik generallar – ham olovga duch keladi. Agar Islomiy Emirlik qasos zanjirini boshlasa, ular ham amerikaliklar kabi xotirjam uxlamaydi, va bu olov Islomobod yuragini kuydiradi. To‘liq mas’uliyat Pokiston harbiy rejimidagi maxsus guruhning zimmasida bo‘ladi; aynan shu guruh muzokara qilmaydi va tinchlik istamaydi.
