So‘nggi yigirma yil davomida Pokistonda yuz berayotgan hujumlar va davomli beqarorlik uzoq va murakkab siyosiy inqiroz hamda noto‘g‘ri strategiyalar natijasidir. Bu siyosatlarning ildizi Pervez Musharraf davridagi boshqaruvga borib taqaladi. Musharraf AQShning Afg‘onistonni bosib olish harakatini qo‘llab-quvvatladi, buning ortidan Pokistonning qabila hududlarida keng ko‘lamli inson huquqlari buzilishlari va zo‘ravonliklar sodir bo‘ldi. Uchuvchisiz samolyot zarbalari, bombardimonlar va harbiy operatsiyalar oqibatida minglab qabila yoshlari bedarak ketdi yoki halok bo‘ldi, aholi esa o‘z uy-joyi va qishloqlarini tark etishga majbur bo‘ldi.
Pokiston AQShni rozi qilish uchun o‘z hududiy barqarorligini qurbon qildi. Bu siyosatlar nafaqat mintaqa barqarorligiga zarar yetkazdi, balki AQShdan moliyaviy yordam evaziga o‘z hududida beqarorlik asoslarini yaratdi. Bugungi kunda aynan shu noto‘g‘ri siyosatlar Pokistondagi mavjud beqarorlikning bosh omili hisoblanadi. 2025–2026 yillarda ichki xavfsizlik holati misli ko‘rilmagan darajada yomonlashdi. Tehrik-i-Taliban Pakistan (TTP) va Balochistan Liberation Army (BLA) tomonidan Xaybar Paxtunxva va Balujistonda amalga oshirilgan so‘nggi hujumlar buning yaqqol misolidir. Ushbu hujumlar Pokiston xavfsizlik kuchlariga katta talafot yetkazdi.
Agar Pokiston harbiy rejimi o‘z operatsiyalarida o‘nlab qurollangan shaxslar yo‘q qilinganini da’vo qilsa ham, bu hodisalar aslida ichki zaiflik va siyosiy inqiroz belgisi sifatida ko‘riladi. Harbiy doiralar davom etayotgan beqarorlikni bartaraf etish o‘rniga, Afg‘oniston bilan muammolarni hal qilish uchun oqilona va mantiqiy yo‘llarni tanlamayapti. Aksincha, ular ichki muammolar siyosiy partiyalar bilan kelishmovchiliklar, hokimiyatni egallash, ayrim siyosiy yetakchilarni qamoqqa olish, iqtisodiy inqiroz va beqarorlikni davom ettirish kabi masalalarni yashirib, sababni tashqi omillardan izlamoqda. Pokiston armiyasi muzokara o‘rniga bosim va harbiy yo‘lni tanlagan.
Bunga qarshi ravishda, Islamic Emirate of Afghanistan Afg‘oniston–Pokiston munosabatlari doirasida masalalarni doimo tinch muloqot orqali hal etishga intilgan. Diyurand deb ataluvchi chiziq bo‘ylab hech qanday tashabbuskor harakat qilmagan va mintaqa xavfsizligini saqlash uchun qator choralar ko‘rgan. Jumladan, muammolarni diniy ulamolar orqali hal qilish maqsadida ulamolar kengashini tuzgan, qabila muhojirlariga qat’iy cheklovlar joriy qilgan, ularni chegaradan uzoqlashtirish va faoliyatini nazorat qilish choralarini qo‘llagan.
Eng muhimi, muammoning doimiy yechimini topish uchun Islomiy Amirlik har doim tinch yo‘lga tayyor bo‘lgan, biroq Pokiston tomoni bu sa’y-harakatlarni ko‘pincha e’tiborsiz qoldirgan. Ilgari Pokiston tomoni hujum qilgan hollarda javob qaytarilgan, ammo ko‘p vaziyatlarda muzokara jarayonini saqlab qolish maqsadida javob choralaridan tiyilgan. 2025 yil oktyabr oyidagi hujumlardan so‘ng Qatar, Turkiya va Saudiya vositachiligida vaqtinchalik o‘t ochishni to‘xtatish kelishuvi o‘rnatildi va ma’lum muddat saqlanib turdi. Biroq Istanbul va Dohadagi ikki tomonlama muzokaralar Pokiston tomonining murosasizligi sababli muvaffaqiyatsiz yakunlandi.
Asosiy muammo shundaki, Pokiston Islomiy Amirlikdan TTP ni to‘liq chiqarib yuborishni talab qiladi. Holbuki, Islomiy Amirlik hech qachon TTPga boshpana berganini tan olmagan va bir necha bor rasmiy darajada Afg‘oniston hududi boshqa davlatlarga qarshi ishlatilishiga yo‘l qo‘yilmasligini bildirgan. Endilikda Pokiston bir necha bor Afg‘onistonda begunoh tinch aholini nishonga olganidan so‘ng, Afg‘oniston sabr-toqati tugab bormoqda. Tarixiy tajriba shuni ko‘rsatadiki, afg‘on xalqi qasosni unutmaydi. Agar vaziyat davom etsa, Pokiston harbiy doiralari jiddiy oqibatlarga duch kelishi mumkin.
Barqaror yechim uchun Pokiston avvalo o‘z ichki muammolarini hal etishi va muzokara stoliga o‘tirishi zarur. Ikki davlat o‘rtasida tinch va barqaror munosabatlar nafaqat mintaqaviy xavfsizlikni mustahkamlaydi, balki iqtisodiy taraqqiyot va xalq farovonligiga ham xizmat qiladi. Islomiy Amirlik doimo qo‘shnichilik va tinchlik tamoyili asosida muloqotni qo‘llab-quvvatlab kelgan, bu esa mas’uliyatli yondashuvni ko‘rsatadi. Ammo davomli hujumlar va ayblovlar bu jarayonni zaiflashtirmoqda. Pokiston bu imkoniyatni boy bermasligi va urush o‘rniga tinchlikni tanlashi lozim, chunki urush faqat buzg‘unchi doiralarga foyda keltiradi.
Ushbu vaziyat tarixiy xatolar bugungi avlodlarga qanday ta’sir ko‘rsatayotganini yaqqol namoyon etadi. Ikki davlat rahbarlari xalq manfaatini ustuvor qo‘yib, tinch yechim sari qat’iy qadam tashlashlari zarur shundagina mintaqa kelajagi yorqin bo‘ladi.
