Rahmatulloh Fayzon
2023-yil 29-dekabrda Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashining Afgʻoniston boʻyicha soʻnggi yigʻilishi Afgʻoniston hukumati vakillari ishtirokisiz 2721-rezolyutsiyaning eʼlon qilinishi bilan yakunlandi, unda qisman quyidagilar koʻrsatilgan: Turli mamlakatlarning maxsus vakillaridan iborat guruh va maxsus Birlashgan Millatlar Tashkilotining vakili afg’on ichidagi muzokaralarga yo’l ochish uchun tayinlanadi, garchi Xavfsizlik Kengashining 15 a’zosidan 13 a’zosi yoqlab ovoz bergan bo’lsa-da, Rossiya va Xitoy rozi bo’lmadi, chunki Rossiya uni qo’llab-quvvatlamasligini ta’kidladi. Agar maxsus vakilni tanlashda Afg‘oniston hukumati bilan maslahatlashmagan bo‘lsa, maxsus vakil.Shuningdek, Rossiya vakilining aytishicha, cholg‘uga raqs tushish ijobiy natija bermaydi va Afg‘oniston tarixi bu turdagi sa’y-harakatlar “qayg‘uli misollar” bilan to‘la.
Xitoy vakili ham shunday dedi: «Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibi afgʻon rasmiylari bilan konstruktiv hamkorlik asosida maxsus vakil tayinlashda ehtiyotkor boʻladi va tegishli yechimlarni topadi, deb umid qilamiz. Soʻnggi yigirma yil ichida boʻlib oʻtgan. BMT Bosh kotibi afgʻon hukumati bilan konstruktiv hamkorlikka asoslanib, maxsus vakil tayinlashda ehtiyotkor boʻladi. Afg’oniston bu mamlakat uchun tashqaridan taklif qilingan echimlar oxir-oqibat barbod bo’lishini isbotladi.»
Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashi rezolyutsiyasi e’lon qilingandan so’ng, Afg’oniston Tashqi ishlar vazirligi o’zining keskin munosabati bilan bayonot berdi va e’lon qildi: UNAMA mavjudligi va faol ishtirokida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Maxsus Momuriyatining yana bir maxsus vakilini tayinlash ko’rib chiqiladi. kerak emas, chunki yerdagi voqeliklar Afg‘oniston urush olib borayotgan davlat emasligini va hozirda mamlakat manfaatlarini himoya qila oladigan va o‘z majburiyatlarini bajara oladigan, ikki va ko‘p tomonlama mexanizmlar orqali muammolarni hal qilish qobiliyatiga ega. Markaziy hukumatga ega ekanligini ko‘rsatadi.
Tashqi ishlar vazirligi oʻz eʼlonini Xitoy va Rossiya bilan muvofiqlashtirib, maxsus vakillar nafaqat Afgʻoniston va dunyoning zamonaviy tarixida Afgʻonistondagi hech qanday mojaroni hal eta olmaganini, balki xorijiy versiyalarni kiritish orqali vaziyatni yanada murakkablashtirganini qoʻshimcha qildi.
Xavfsizlik Kengashi qarori va Afgʻoniston Tashqi ishlar vazirligi eʼlonidan soʻng Afgʻoniston Xavfsizlik Komissiyasi Mudofaa vazirligi raisligida matbuot anjumani oʻtkazdi.Konferentsiyada Milliy vazir vazifasini bajaruvchi Mavlaviy Mohammad Yoqub Mujohid Afg‘oniston mudofaasi va Xavfsizlik komissiyasi raisi Birlashgan Millatlar Tashkiloti Xavfsizlik Kengashiga tayanib, “Ba’zi mahalliy va xorijlik g‘arazli guruhlar tomonidan mintaqada Afg‘oniston haqida xavotir uyg‘otishga urinishlar qilinmoqda. Turli yo‘nalishlarda turli yo‘nalishlar orqali Afg‘oniston bo‘yicha mintaqa va dunyo davlatlarida xavotir uyg‘otmoqchi bo‘lib, yolg‘on ma’lumotlar ishlab chiqarish endilikda bu g‘arazli guruhlarning tadbirkorlik faoliyatiga aylangan, ular o‘zlarining moddiy manfaat va g‘arazli maqsadlariga erishmoqchi. Shu tarzda, shu ravishda, shunday qilib. Xavfsizlik Kengashi yolg’on ma’lumotlar qurboniga aylandi, shuning uchun mintaqa davlatlari va dunyo Afg’onistondagi xavfsizlik vaziyati haqidagi yolg’on xabarlar ta’siriga tushmasligi kerak.
Janob Mujohid oʻz hukumatini Duha kelishuviga sodiq deb atadi, unda Afgʻoniston hududi Islom Amirligi tomonidan boshqa hech kimga qarshi foydalanilmasligi taʼkidlangan va “Biz oʻz majburiyatimizga sodiqmiz”, deb qoʻshimcha qildi. Biz hech kimga Afg‘oniston tuprog‘idan boshqalarga qarshi foydalanishiga yoki afg‘on yoshlarini boshqalarga qarshi foydalanishga majburlash orqali boshqalarga qarshi foydalanishiga yo‘l qo‘ymaymiz, bu borada barcha zarur choralar ko‘rildi, hech bir davlatga tajovuz qilish niyatimiz ham yo’q, hech kimni tajovuz qilishiga yo’l ham qo’ymaymiz.
Yuqoridagi masalalarga nazar tashlaydigan bo’lsak, odamlarda BMT Xavfsizlik Kengashiga murojaat qilish kerak degan fikr paydo bo’ladi; mamlakat manfaatlarini himoya qila oladigan, o‘z majburiyatlarini bajara oladigan, jamoat xavfsizligini ta’minlay oladigan, mamlakatimiz va boshqa davlatlar uchun xavf tug‘dirgan yovuz odamlarning 90 foizini yo‘q qila oladigan shunday hukumat mavjudligi bilan 20 yil davomida ishg‘olni qo‘llab-quvvatlash, odamlar o’z joniga qasd qildilar, amnistiya qildilar, o’g’irlaganlar va qurollangan qaroqchilar tarmoqlarini yo’q qildilar va yuzlab odamlarning hayotini saqlab qoldilar, giyohvand moddalar savdosiga barham berildi, 95205 nafar giyohvandlar davolandi, tabiiy ofatlar paytida odamlar o’zlariga g’amxo’rlik qilishlari mumkin, buning yorqin misoli. Xavfsizlik va mudofaa kuchlari tomonidan Hirot zilzilasidan jabrlanganlarni qutqarish operatsiyasi va ularga oʻn millionlab moliyaviy yordam, shuningdek, mudofaa kuchlari tomonidan mamlakatga qaytishga majbur boʻlgan afgʻon qochqinlarini koʻchirish va joylashtirishda Qochqinlar muammolari bilan shug’ullanuvchi Oliy komissiya, ular favqulodda xavfsizlik rejalarini tayyorlash va amalga oshirish, xalqaro koalitsiya hal qila olmagan ma’muriy korruptsiyani nolga tushirish, shaffoflikni yaratish, o’z daromadlari hisobidan milliy mega loyihalarni ishga tushirish va bitimlar tuzish ustida ishladilar. Ular bilan o‘z vaqtida aholining huquqiy muammolariga, bu borada so‘nggi 12 oyda 46 mingdan ortiq jinoyat ishi, jumladan (30 347 ta) jinoyat ishi, (12 189 ta) jamoat xavfsizligi va ma’muriy korruptsiyaga oid ishlar hal etilgan. Va (4261) xodimlar bilan bog’liq ishlar Harbiy. Hukumati barcha milliy va xalqaro standartlarga rioya qilgan bunday mamlakat uchun u bilan o’zaro aloqa qilish o’rniga, uni tan olish va o’z xalqiga chinakam hamdard bo’lishi kerak; Xalqaro hamjamiyatning buyrug’i bilan maxsus vakilni yuborish va barcha aniq faktlarni e’tiborsiz qoldirish Afg’onistondagi beqarorlikka yangi oyna ochishi mumkinligidan boshqa nima ma’no?
Afgʻoniston asrlar davomida mustamlakachilik davri va soʻnggi 40 yillik urushlar natijasida oʻzining markaziy mavqeini yoʻqotgan va yakkalanib qolgan Osiyo va Yevropa oʻrtasidagi savdo tovarlari, dinlar va madaniyatlar transporti va aloqa markazi boʻlib kelgan. Yana mustamlakachilikning yo’q qilinishi va urushning qisqarishi bilan Afg’oniston yana o’zining dastlabki yo’liga qaytdi; Agar xalqaro hamjamiyat, qo‘shni davlatlar va mintaqa Afg‘oniston masalasida halol bo‘lsa va bu mamlakatning jabr chekayotgan xalqiga chinakam hamdard bo‘lsa, o‘z vakillarini yuborish o‘rniga yangi hukumatni mustahkamlash va qo‘llab-quvvatlash uchun qo‘l cho‘zishi kerak.
