6_Jadiy — bosqinlardan keyingi Afg‘oniston va ulamolarning markaziy roli!

Mavlaviy Abdul-Samad Shoker
Islomiy tizimning oq bayrog‘i soyasida mustaqillik nafasini olayotgan va ummatning markaziyligini his qilayotgan yangi va tetik Afg‘oniston o‘zining zamonaviy tarixida ko‘plab achchiq bosqinlar, istilolar va mafkuraviy urushlarni boshdan kechirdi. Shulardan biri Sovet Ittifoqi va uning ittifoqchilari tomonidan amalga oshirilgan Oltinchi Jaddi bosqini edi.
Oltinchi Jaddi faqatgina harbiy istiloning boshlanishi emas edi; balki butunlay botil bo‘lgan global mafkura kommunizmning ochiqdan-ochiq majburan tiqishtirilishi edi. So‘nggi yigirma yillik davr (Amerika istilosi) ham xuddi shu turdagi, ammo yangi shakldagi tajovuzning yaqqol namunasi bo‘ldi: yumshoq, madaniy va siyosiy bosqin.
Mazkur maqola ana shu tajribalar asosida bosqinlardan keyingi Afg‘onistonni tahlil qiladi va ulamolarning markaziy roliga alohida e’tibor qaratadi.
Bosqin faqat harbiy hodisa emas
Tarixiy tajribalar shuni isbotladiki, bosqin faqat tank, samolyot, qurol va askarlar nomi emas; balki to‘g‘ri tafakkur, e’tiqod, madaniyat, urf-odatlar va millatning o‘zligini yo‘q qilishga qaratilgan murakkab urushdir. Oltinchi Jaddidagi Sovet bosqini kommunizmni olib keldi, so‘nggi bosqin esa liberalizm, sekulyarizm va iste’molchilik madaniyatini targ‘ib qildi. Har ikkala bosqin ham quyidagilarga qat’iy urinib ko‘rdi:
Afg‘on xalqining iymon ildizlarini zaiflashtirish;
Mustaqillik va qarshilik irodasini sindirish;
Mustaqil fikr o‘rniga qulona tafakkur egalarini tarbiyalash.
Shu bois, bosqinning tugashi faqat xorijiy askarlarning chiqib ketishi bilan cheklanmaydi; balki askarlar ketganidan so‘ng eng katta jang fikrlar va qadriyatlar maydonida boshlanadi.
Tayoq va tank falsafasi; iymon g‘alabasi
Tayoq va tank falsafasi Afg‘onistonning g‘ururli tarixidagi oltin sahifalardan biri bo‘lgan turklar davridan qolgan oddiy qahramonlik xotirasi emas, balki chuqur islomiy kurash tamoyilidir. Tayoq zaif qurol ramzi bo‘lsa-da, u bilan birga bo‘lgan sof tavakkul yengilmas kuchni anglatadi.
Bu falsafa shuni isbotlaydiki, urush natijasi qurol og‘irligi bilan emas, balki e’tiqod qudrati bilan belgilanadi. Bu haqiqat Sovetlarga qarshi, keyin esa NATOga qarshi kurashlarda yaqqol namoyon bo‘ldi. Bosqin faqatgina xalq uning qonuniyligini inkor etganida mag‘lub bo‘ladi va bu faqat iymon va haq talab qilish bilangina mumkin.
Ozodlikdan keyingi eng xavfli bosqich
Bosqinchilarning tanklari ketadi, ammo ularning g‘oyalari qoladi. Bosqinlar yakunlanadi, ammo madaniy ta’siri hanuz tirik bo‘ladi mana shu payt millat uchun eng xavfli davr boshlanadi. Bu bosqichda:
Adolat o‘rnini qasos egallaydi;
Tashqi dushman o‘rnini ichki nizolar egallaydi;
Odamlar charchoq sabab o‘z qadriyatlarini arzonga sotib yuboradilar.
Shuning uchun ozodlik faqat g‘alaba emas, balki buyuk imtihondir.
Ulamolarning tarixiy mas’uliyatlari
Bosqinga qarshi urushda har bir mujohid yetakchidir. Ammo nega bosqindan keyingi davrda eng og‘ir mas’uliyat olim zimmasiga tushadi? Chunki bu davrda ulamolarning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:
1. Yaralarni davolash
Bosqindan keyin ulamolarning vazifasi faqat jismoniy yaralarni emas, balki fikriy va ruhiy jarohatlarni ham davolashdir. Chunki urush dahshatlaridan chiqqan xalq yumshoq so‘z, hikmat va sabrga muhtoj bo‘ladi.
2. Hokimiyat va xalq o‘rtasida muvozanat
Olim na hokimiyat quli bo‘lishi kerak, na fitna alangasini yoquvchi. Olim haqiqatni nasihat qiluvchi bo‘lishi lozim, hokimiyatga raqib emas.
3. Tafriqadan saqlash
Tarix shuni ko‘rsatadiki, Afg‘oniston har safar avval ichkaridan zaiflashgan, so‘ng dushman ustun kelgan. Shuning uchun ulamolar birlikning oxirgi qal’asi bo‘lishlari kerak; ijtimoiy minbarni shaxsiy fikrni majburan yuklash uchun emas, balki umumiy chegaralarni saqlash uchun ishlatishlari lozim.
4. Mustaqillikning shar’iy ta’rifi
Mustaqillik faqat xorijiy bosqindan qutulish emas; mustaqillik qaror, qonun, madaniyat va qadriyatlarning Islom va milliy vijdon asosida bo‘lishidir. Buni eng yaxshi tushunadigan qatlam ulamolardir va bu mas’uliyat aynan ularning zimmasidadir.
5. Agar ulamolar sukut qilsa, tarix takrorlanadi
Hurmatli ulamolar sukut qilmasliklari kerak. Har bir masalada tegishli idoralarga murojaat qilishlari, ilmiy va dalilli muloqot olib borishlari, ularni qo‘llab-quvvatlashlari va xalqni ogoh tutishlari lozim. Chunki tarix isbotlaganki, ulamolar sukut qilsa, maydon johillarga qoladi. Nasihat tark etilsa istibdod tug‘iladi, adolat sukut qilsa fitna baland ovoz bilan gapira boshlaydi. Shunday ekan, ulamolarning sukuti bosqinning o‘zidan ham xavfliroqdir.
Xulosa
Alhamdulillah, Afg‘onistonning zamonaviy tarixidagi bosqin va tajovuzlar jasorat va mardlik bilan yengib o‘tildi. Ammo bu kurashlar, qurbonliklar va mardliklardan bitta muhim dars olinishi lozim: Afg‘oniston faqatgina quyidagi shartlar amalga oshgandagina haqiqiy mustaqil va boshqalarning yomonligidan omonda bo‘la oladi:
• Tayoq va tank ruhi afg‘onlar ongida tirik saqlansa;
• Iymon va tavakkul falsafasi barhayot bo‘lsa;
• Va ulamolar bu zamin yaralariga malham bo‘lsalar, yangi yaralarning sababi bo‘lmasalar.
Agar bu uch omil birlashsa, bu zamin hech qachon hech kimning bosqin haqidagi orzusini ko‘rmaydi (insha Alloh al-Aziz). Bu vazifani esa boshqa qatlamlardan ko‘ra hurmatli ulamolar yaxshiroq ado eta oladilar va bu ulkan mas’uliyat ham ularning zimmasidadir.