ISHID nomi bilan tanilgan guruh, asl vatani bo‘lgan joylarda terror va vahshiylik faoliyatlarini amalga oshirib, qisqa vaqt shu hududlarda yashagan edi. Ammo vaqt o‘tishi bilan u mintaqaviy va mintaqalararo ko‘plab muammolar va muqobillar bilan to‘qnash keldi, bu esa ularning tuzilmasining parokanda bo‘lishi va tizimining izdan chiqishiga sabab bo‘ldi.
ISHID o‘zining yovuz niyatlari va buzg‘unchilik maqsadlari yo‘lida boshqa hududlarni ham reja va dasturlariga kiritdi, shunda u o‘z fasod va vahshat doirasini kengaytira olardi.
Shunday qilib, oldindan tayyorlangan reja va mashqlarga binoan, boshqa islomiy yerlar sari yo‘l oldilar va o‘z nopok tafakkurlarining urug‘ini sepdilar.
Bu bir tafakkur edi – uning har ipidan fasod va buzuqlik tomchilardi. Bu shunday bir tafakkurki, islomga nisbat berilgan hech qaysi ideologiya bilan mos kelmas edi.
ISHID o‘z reja va dasturlari orqali insonlarni din va pok islomiy ta’limotlardan nafratlantirishni maqsad qildi – aynan shu ta’limotlar insoniyatni ozodlikka yetaklash va saodatga olib chiqish uchun yuborilgan edi. Ular esa odamlar qalbiga dindan qaytish va undan jirkanishni jo qilib bordilar.
Bu tafakkur islom va bu muqaddas dinning pok ta’limotlari bilan shunchalik ziddiyatda va qarama-qarshilikda ediki, bu holat bu guruhni ozgina bo‘lsa-da o‘rganib chiqqan hech bir odam uchun maxfiy emas.
“Islomiy davlat – Xuroson viloyati” Iroq va Suriyadagi ISHIDning bir bo‘lagi bo‘lib, Afg‘onistonda fasod va vahshiylikni yoyish va xalqni bunday harakatlardan jirkanish darajasigacha olib borib, islomiy jihodga nisbatan xalq orasida salbiy qarash uyg‘otmoqchi bo‘lgan.
ISHID mintaqada vahshat uyg‘otish orqali nom chiqargan edi, va u hozirgacha ham Afg‘oniston va boshqa islomiy mamlakatlarga kirib borib, o‘zining qora va nopok lashkarlarini tuzishga uringan. Ba’zi hududlarda ular aholidan bir oz ko‘mak olib, o‘zlariga bir guruh tarafdorlar topgan bo‘lsalar-da, ko‘plab musulmon mamlakatlarda bu qabih tafakkur uchun har qanday faoliyatga joy topilmagan va topilmaydi ham.
Nega ISHIDda tarmoqlar bo‘lishi kerak?
Aslida har qanday guruh yoki harakat o‘z maqsadlarini kengaytirishni istasa, u albatta turli nomlar va belgilarga ega bo‘lgan bo‘linmalar orqali harakat qiladi. Bu esa ularning foydasiga ishlaydi
ISHID ham yillar davomida islomga va islomiy jihodga qarshi bir tafakkurni yoyishga harakat qilgan guruh sifatida, o‘z g‘oyalarini turli mamlakatlarga mos tarzda, turli shakllarda taqdim etishi zarur edi.
Shu sababli ular “ISHID Xuroson” kabi nomlar ostida, o‘z qora va yaramas tafakkurlarini Afg‘oniston nomli bir hududda – tarixda ko‘plab musulmon xalqlari uchun umid manbai va haqiqiy mujohidlar makoni bo‘lgan yurtda – o‘rnashishga urinmoqdalar.
Vahshiylikni keng miqyosda yoyish tafakkuri – bu qadimdan mavjud bo‘lgan bir siyosiy-harbiy fikr bo‘lib, bu yo‘ldan ko‘plab mintaqaviy va global kuchlar ham yurishgan.
Bugungi siyosiy o‘yinlarda, ayniqsa harbiy kuch asosiy rolni o‘ynayotgan bir davrda, hududiy kengayish har qanday guruh yoki harakat uchun muhim ustunlik hisoblanadi.
ISHID tafakkuridagi nifoq urug‘ini ekish va o‘z vahshiy harakatlarini yoyish uchun turli hududlarga ega bo‘lishni muvaffaqiyat deb biladi. Ammo bunday maqsadlar yo‘lida harakat qilgan barcha guruhlar oxir-oqibatda mag‘lubiyatga uchraganlar.
Aslida, ISHID o‘z vahshiy tafakkurini parvarishlab ulg‘aytirish uchun xavfsiz bir hudud izlab, Afg‘onistonni tanladi. Chunki ular ishonadilarki, agar bu zabt etilmas yurtda ular o‘rnashsa, o‘z rejalarini muvaffaqiyatli amalga oshira oladilar.
Dunyo nigohida va real voqelikda Afg‘oniston strategik jihatdan nihoyatda muhim o‘ringa ega. Bu haqiqatdan boshqa narsa emas.
Afg‘oniston o‘zining o‘ziga xos geo-siyosiy va strategik mavqeiga ega bo‘lgan yurtdir. U global va mintaqaviy kuchlar e’tiborida bo‘lgan va bo‘lib kelmoqda. Bu esa ISHIDni hushyor qilgan. Ular bu hududni – islomiy qadriyatlarga sodiq fuqarolarga ega bo‘lgan bu yurtni – o‘z nazoratiga olish zarurligini anglab yetganlar.
Agar bu orzulari amalga oshsa, bu ular uchun nihoyatda katta va muhim yutuq bo‘ladi.
