Akbar Jamol
2026-yil may oyida Peshovardan taxminan o‘n ikki yoshli «Hurm Sa’id Pattan» ismli qiz o‘g‘irlab ketilgani keyinchalik esa Sind viloyatidagi Kachha hududidan ozod etilganini, albatta, eslasangiz kerak. O‘g‘irlab ketuvchilar bu qizni o‘z guruhidagi o‘g‘rilardan biri bo‘lgan qadri va sha’ni yo‘q yigitlardan biriga majburan nikohlab bermoqchi bo‘lishgan. O‘sha paytda qizning o‘g‘irlanishi bilan bog‘liq voqea qariyb bir oy davom etgandek ko‘ringan edi.
Uning ota-onasi qattiq tashvishda edi, ulardan katta miqdorda tovon puli ham undirilgan edi. O‘sha paytdagi xabarlardan Sind hukumati bu bolani ozod qilish uchun hech qanday harakat qilmagani anglashilardi. Hukumatning beparvoligi va davlat yordamini olishdan umid uzilgani sababli, hukumatdan yordam kutishdan charchagan bir guruh qurollangan g‘ayratli yigitlar Balujiston va Poxtunxvadan avtomobillarda karvon shaklida o‘z imkoniyatlariga tayanib o‘n ikki yoshli Hurm Sa’id Pattanni ozod qilish uchun Kachha tomon yo‘l olishdi. Shundan so‘ng qiz ozod qilindi.
Endilikda, 2026-yil 11-oktabr kuni Pokiston qonun vaziri A’zam Nazir Tarar matbuot anjumanida G‘arb ommaviy axborot vositalari jurnalistlariga murojaat qilib Poxtunxvada gubernatorlik boshqaruvi joriy etilishi va favqulodda holat e’lon qilinishining sababini quyidagicha izohladi:
Poxtunxva pushtunlari voyaga yetmagan qizlarini majburan turmushga berishmoqda. Bu nihoyatda xavfli va jiddiy muammo bo‘lib federal hukumat unga qarshi zudlik bilan chora ko‘rish zaruratini his qildi. Shu sababli Poxtunxvada gubernatorlik boshqaruvi va favqulodda holat joriy etamiz.
Biroq ayni shu qonun vaziri A’zam Nazir Tarar Pokiston xalqiga boshqa gapni aytmoqda: uning ta’kidlashicha, Poxtunxvada terrorizm mavjud va shu sababli u yerda gubernatorlik boshqaruvi hamda favqulodda holat joriy etilmoqda.
Nega Pokiston ustidan hukmronlik qilayotgan Panjob hukmdorlari o‘z xalqiga nisbatan bunday ikki xil munosabatda bo‘lishmoqda?
G‘arbga va kofirlarga: Favqulodda holat voyaga yetmagan qizlarning majburiy nikohga berilishining oldini olish uchun e’lon qilindi, deyishadi. Pokiston xalqiga esa buning sababi sifatida terrorizmni ko‘rsatishadi.
Savol tug‘iladi: kofirlar to‘plangan maskan sifatida ta’riflanayotgan G‘arbning o‘zi qanday mavqega egaki, siz Pokiston Islom Respublikasi nomidan so‘zlab, bayonotlaringizdan anglashilishicha, faqat muayyan bir viloyatdagi voyaga yetmagan qizlarning majburiy nikohga berilishi masalasini unga tushuntirishga urinmoqdasiz?
G‘arb sizga yo‘l ko‘rsatuvchimi? Sizga hokimiyat beradigan kuchmi? G‘arb sizning xudoyingizmi? Islom o‘rniga sizga rizq qizlar ularni nikohlash vakolati va nikoh qonunlarini G‘arb beradimi?
Agar siz Panjobda o‘tirib, G‘arbga Poxtunxvadagi vaziyatni tushuntirayotgan bo‘lsangiz nega Peshovardan o‘n ikki yoshli Hurm Sa’id Pattaning o‘g‘irlanishi Panjob orqali Sindga olib ketilishi Kachhadagi o‘g‘rilardan biri bo‘lgan qadri va sha’ni yo‘q yigitga bu begunoh bolaning majburan nikohlab berilishi hamda Sind va Panjob hukumatlarining ushbu voqealarning barchasiga nisbatan sukut saqlagani haqida ham o‘sha G‘arbga izoh bermadingiz?
Voyaga yetmagan qizlarning majburiy nikohga berilishi haqidagi targ‘ibot orqali Poxtunxva xalqini yomonotliq qilayotgan federal qonun vaziri A’zam Nazir Tarar G‘arb jurnalistlariga quyidagilarni ham aytdimi?
Panjob politsiyasining 2026-yilning dastlabki olti oyiga oid rasmiy hisobotiga ko‘ra, butun Panjob bo‘ylab ayollarga nisbatan 4 446 ta jinsiy zo‘ravonlik va 940 ta guruh bo‘lib zo‘rlash holati qayd etilgan. Holbuki, politsiya xodimlarining o‘zlari ham Panjob qizlarining nomusiga tajovuz qilishda ishtirok etgan.
Xuddi shunday voqealardan biri Lahorning G‘oziobod politsiya bo‘limida ham sodir bo‘lgan. Bu hodisa 2-avgust yakshanba kuni ya’ni Pokiston Mustaqillik oyi davomida yuz bergan edi.
Aqliy nogironligi bo‘lgan begunoh qizni G‘oziobod politsiya bo‘limining omborxonasida qamab qo‘ygan «zino va jinsiy tajovuz jinoyatchisi» Imron ismli shaxs bo‘lib, u tergov bo‘limida yordamchi kichik inspektor (ASI) lavozimida ishlagan.
Mazkur jinoyatchi politsiya xodimi bergan ma’lumotga ko‘ra aqliy nogironligi bo‘lgan qizni politsiya bo‘limining yuqori qavatidagi xonaga olib chiqqan. Panjob politsiyasining bu faxrli farzandi o‘sha yerda Panjob xalqining qiziga nisbatan shafqatsizlarcha munosabatda bo‘lgan.
Shuningdek Sind viloyatining Jakobod hududida ham politsiya xodimlari tomonidan jinsiy zo‘ravonlik sodir etilgan. Bu hodisa 2026-yil 18–19-yanvar kunlari Tahl tehsilidagi RD-52 politsiya bo‘limida yuz bergan.
Mazkur politsiya bo‘limi xodimlari bir qotillik ishini tergov qilish bahonasida, Pokiston qonunchiligida nikoh uchun belgilangan eng kam yosh 18 yoshga to‘lmagan, o‘n yetti yoshli Asiya Xoso ismli qizni uning singlisi va buvisi bilan birga noqonuniy ravishda politsiya bo‘limida ushlab turishgan.
O‘sha politsiya bo‘limining yordamchi kichik inspektori (ASI) ham qo‘shilgan holda olti nafar politsiya xodimi o‘n yetti yoshli Asiya Xosoga jinsiy tajovuz qilgan. Tibbiy tekshiruvlar ham ushbu holatni tasdiqlagan.
Pokiston federal qonun vaziri A’zam Nazir Tarar G‘arb jurnalistlariga quyidagilarni ham aytdimi?
Panjob politsiyasining yuqorida tilga olingan hisobotlariga ko‘ra 2026-yilning dastlabki olti oyida Panjobda ayollarni o‘g‘irlash bilan bog‘liq 5 814 ta shuningdek zo‘rlash yoki majburiy nikohga berish maqsadida odam o‘g‘irlash bilan bog‘liq 13 208 ta holat qayd etilgan.
G‘arbga vaziyatni tushuntirayotgan A’zam Nazir Tarar ingliz tilida so‘zlashuvchi jurnalistlarga yana quyidagilarni ham ingliz tilida aytdimi?
Inson huquqlari tashkilotlari va “Sahil” nodavlat tashkilotining voyaga yetmagan qizlar hamda majburiy nikohlar haqidagi hisobotlariga ko‘ra, mamlakat bo‘ylab qayd etilgan bunday hodisalarning eng katta qismi taxminan 74–78 foizi faqat Panjob viloyatida sodir bo‘ladi.
Agar voyaga yetmagan qizlarning majburiy nikohga berilishi favqulodda holat va gubernatorlik boshqaruvini joriy etish uchun sabab bo‘lsa unda bir savol tug‘iladi: bu nikohlar rasman Poxtunxva hukumati tomonidan amalga oshirilarmidi?
Agar haqiqatan ham sabab shu bo‘lsa voyaga yetmagan qizlarning majburiy nikohga berilishi bilan bog‘liq holatlarning 78 foizi Panjobda sodir bo‘layotgan ekan demak eng avvalo Panjobda favqulodda holat e’lon qilinishi kerak.
Ha, xalq orasida aytilganidek, u yerda gubernatorlik boshqaruvi allaqachon qaysidir ma’noda mavjud!
Bu holatlarning barchasi Panjob va federal hukumatlarning asl maqsadi Poxtunxvani o‘z nazoratiga olish va uning konlarini talon-toroj qilish ekanini ko‘rsatadi. Bunda foyda va manfaat faqat Panjobga Panjobning o‘zida esa faqat harbiylarga tegishi ko‘zlangan. Siyosatchilar esa o‘n rupiylik shokolad narxicha arzimas imtiyozlar bilan siylanib, armiyaning hurmatli va itoatkor xizmatkorlari ga aylantiriladi.
Qurolli qarshilik va qizlarning majburiy nikohga berilishi esa shunchaki bahona, xolos.
Shu sababli kimdir Poxtunxvada gubernatorlik boshqaruvi va favqulodda holat joriy etilishi bilan Pokistondagi qurolli qarshilik tugaydi, deb o‘ylasa, bu mutlaqo noto‘g‘ri.
Chunki Pokiston Konstitutsiyasiga ko‘ra, gubernatorlik boshqaruvining eng ko‘p muddati olti oyni tashkil etadi. Federal hukumat esa shu olti oy ichida mazkur viloyatda yangi, xalq tomonidan qo‘llab-quvvatlanadigan hukumatni shakllantirishi kerak.
Pokistonning haqiqiy hukmdori armiya ekanligi ham hammaga ayon.
Endi armiya Poxtunxvani o‘z nazoratiga olish uchun bahona topgan ekan, uning o‘z rahbari Ziyoulhaq singari tunda hokimiyatni egallashga urinmasligiga kim ishonadi? U 90 kun ichida saylov o‘tkazish haqidagi yolg‘on va’dalar bilan o‘n yil davomida hokimiyat kursisida o‘tirmasligiga kim kafolat beradi? Olti oydan so‘ng Poxtunxvada, albatta, xalqchil hukumatni shakllantirishiga kim ishonadi?
Bunga ishongan odamga, go‘yoki, armiya o‘z manfaatlariga qarshi chiqishi va Poxtunxvani o‘z changalidan qo‘yib yuborishi haqida WhatsApp orqali biror hujjat yoki tasdiqnoma yuborilganmi?
Olti oydan keyin yoki undan biroz ko‘proq vaqt o‘tgach siyosiy hukumat tuzilsa ham u haqiqatan xalqchil bo‘ladimi? O‘zini xalq tomonidan saylangan deb da’vo qiladigan hukumatning o‘zi ham xalq ovozi bilan saylangan hukumat ekanini biladimi?
Bu voqealarning ortida Panjob hukumati va armiya turadi…
Bu yerda favqulodda holat masalasida bir narsani yodda tutish kerak: Pokistonda qurol madaniyati shu qadar chuqur ildiz otganki, uni shunchaki terrorizm degan oddiy so‘z bilan ifodalash mutlaqo soddalikdir.
Haqiqat shuki, buni harbiy terrorizm deb atash lozim.
Shu sababli bundan buyon armiyaning Poxtunxvada qolishini davom ettirish uchun aynan o‘sha o‘ziga xos qurolli zo‘ravonlik yanada kuchaytiriladi. Portlashlar va shunga o‘xshash hodisalarni armiyaning o‘zi sodir etadi yoki ularni boshqalarning amalga oshirishi uchun sharoit yaratadi. Maqsad esa o‘zining mintaqada qolishiga bahona topishdir.
Bu borada mayor Odil Rajo, sirli ravishda g‘oyib bo‘lgan va keyinchalik armiya tomonidan jumboqli tarzda o‘ldirilgani aytilgan general Shohid Aziz hamda Pokistonning amaldagi mudofaa vaziri Xavaja Muhammad Osifning avvalgi va so‘nggi bayonotlari mavjud. Muallif ta’kidlashicha, bu bayonotlar ishonchli dalillarga asoslangan bo‘lib, tegishli qaydlarda saqlanib qolgan.8
