Muallif: Bashir Baran
Ushbu maqola shunday bir paytda yozilmoqda-ki, afsuski, bir qator islomiy davlatlar — ularning boshida Saudiya Arabiston, Qatar va Birlashgan Arab Amirliklari — AQSh bilan shunday aloqalarga kirishmoqdalar-ki, bu aloqalarning asosi faqat iqtisodiy manfaatlarga tayanadi. Ular milliardlab dollarga teng ilg‘or qurollarni qo‘lga kiritish umidida ushbu aloqalarni amalga oshirmoqdalar. Holbuki, boshqa tomondan, aynan shu davlatlar tomonidan taqdim etilgan zamonaviy qurollar bilan G‘azo Isroilning vahshiy hujumlari ostida nolimoqda, mazlumlik va nochorlik faryodini ko‘tarmoqda.
Islomiy tizimning kofir davlatlar bilan aloqasi zamonning zarurati bo‘lishi mumkin; biroq bu zarurat hech qanday holatda islomiy tuzumning diniy mavqei va islomiy chehrasiga putur yetkazmasligi kerak. Shuningdek, musulmon xalqning manfaatlari va roziligi ham e’tibordan chetda qolmasligi lozim.
Har safar islomiy tizimning kofir davlatlar bilan aloqasi haqida gap ketganda, avvalo islom tarixidagi tashqi siyosatning asoslari jiddiy o‘rganilishi lozim. G‘arb yoki xalqaro konvensiyalar yo‘liga ko‘r-ko‘rona yurish — bu xorlik va qullikka yurishdan boshqa narsa emas. Shuning uchun quyidagi uchta nuqta nihoyatda muhimdir:
1 – Islomiy qadriyat va izzatni saqlash:
Islom izzati, uning asoslari va qadriyatlarini himoya qilish — juda muhim va asosiy masala bo‘lib, islom paydo bo‘lgan davrdan beri millionlab insonlar bu yo‘lda jonini fido qilganlar. Qur’on, hadislar va islomiy fiqh bu borada eng yaxshi yo‘l-yo‘riqni bergan. Shuning uchun har qanday aloqa yoki hamkorlikda islomiy qadriyatlar ustuvor bo‘lishi, islomiy jamiyat va musulmonlarning izzati saqlanishi lozim.
2 – Xavfsizlik va barqarorlikka sodiqlik:
Aloqa va kelishuvlar asosiy maqsadlar bilan birga, xavfsizlik va barqarorlik kabi ikkilamchi maqsadlarni ham ko‘zlaydi. Shart-sharoitga qarab tinchlik va barqarorlik zarurat tufayli yuzaga kelishi mumkin. Ammo islomiy jamiyatni asorat va zulm ostiga tushiradigan xavfsizlik — hech qachon imzolanadigan yoki qabul qilinadigan narsa emas. AQSh bosqini davrida, doimiy harbiy bazalar va xavfsizlik shartnomalari haqida gap ketdi. Ular guyo Afg‘onistonga tinchlik keltiradi deyishdi. Kobul hukumati bu bitimlarni imzoladi, ammo natijasi ayon bo‘ldi: nafaqat xavfsizlik ta’minlanmadi, balki Islomiy Amiratning mujohidlar bilan olib borgan kurashi oldida bu bazalar boshidanoq larzaga tushdi va qochib ketishdi.
3 – Ikki tomonlama halol manfaatlarni saqlash:
Har qanday aloqa ikki tomonlama halol manfaatlarni ta’minlash uchun qilinadi. Biroq islomiy tizim kofir jamiyatlar yoki shaxslar bilan aloqaga kirishganda, manfaatlar halol bo‘lishi va bu aloqa islom iqtisodiy va siyosiy nuqtai nazardan ruxsat bergan chegaragacha olib borilishi kerak. Kofirlarning noo‘rin talablarini islomiy tizimga majburan yuklash mumkin emas. Shuningdek, islomiy jamiyatning erkinligi va kelajagini xavf ostiga qo‘yadigan talablar ham qabul qilinmasligi lozim.
Endi shu mavzu doirasida, islom tarixiga va uning xalqaro munosabatlariga ham bir nazar tashlaymiz:
Muqaddas islom dini — butun insoniyat uchun mo‘ljallangan global bir dindir. Uning maqsadi shuki, odamlar inson tomonidan ishlab chiqilgan qonunlar emas, balki faqat ilohiy qonunga bo‘ysunsinlar. Insonlarning ustunligi irq, elat yoki hudud asosida emas, balki ilohiy qonunlarga amal qilish orqali bo‘lishi lozim. Rahbarlar va mas’ullar mustabid emas, balki Allohga itoat va taqvo asosida boshqaruv olib borishlari kerak.
Shu sababli, Rasululloh Muhammad sallallohu alayhi va sallam xalqaro munosabatlarga alohida e’tibor berganlar. Iymon, qat’iyat, Allohga suyanish va o‘ziga ishonch — uning tashqi siyosatining asoslarini tashkil etgan. Risolat davrida diniy tamoyillar insoniy qadr-qimmat va siyosiy me’yorlar darajasida saqlanardi va bu bilan kelajak avlodlar uchun asos solingan edi.
Islom — ijtimoiy dindir, uning hukmlari asoslarga tayanadi va u musulmonning (Alloh bilan va boshqa insonlar bilan) bo‘lgan barcha munosabatlarini o‘z ichiga oladi. Shu sababli, islom nafaqat bir din, balki axloqiy qadriyatlar majmui bo‘libgina qolmay, balki yuridik tizim hamdir. Islomning ijtimoiyligi uning munosabatlar doirasidagi eng ajralib turuvchi xususiyatlaridan bo‘lib, bu islomning insoniyat fitratiga mos, amaliy va yuridik tizimga ega ekanini isbotlaydi.
