No’mon Said
Sulton Nuriddin Zangiy davrida Rum diyoridan bir yigit kelib, Islomni qabul qildi va musulmonlar yurtida qolishni so‘radi. Nuriddin undan so‘radi:
Hunaring nima?
Yigit dedi:
Men tabibman. Jarrohlik qilaman va yaradorlarni davolayman.
Nuriddin so‘radi:
Bizning lashkarimizning yaradorlarini davolashga tayyormisan?
Yigit javob berdi:
Men gunohlarimni qoplamoqchi, kofir lashkari bilan bo‘lgan hamkorligimga kafforat bermoqchiman.
Nuriddin unga dedi:
O‘g‘lim! Islom sening oldingi holatingni o‘chiradi va tavba qilganning gunohlari kechiriladi.
So‘ng Zangiy so‘radi:
Dori-darmon va davolash vositalarini qayerdan olasan?
Yigit aytdi:
Bu moddalar faqat Rum mamlakatida topiladi.
Nuriddin dedi:
Allohga qasamki! Men hech qachon yaradorlarimizning davo-darmonlari dushman mamlakatidan kelishini xohlamayman.
So‘ng buyurdi:
Bir guruh tajribali, oddiy kiyim kiygan jangchilarni ol va Rumga bor. U yerdan kerakli giyohlar va dorivor moddalarni olib kel, toki musulmonlar yurtida o‘sha dorilarni o‘zimiz tayyorlay olsak.
Yigit buyruqni bajardi va Rumga yo‘l oldi. Bir muddatdan so‘ng qaytib keldi va buyurilgan dorivor moddalarni olib keldi. Nuriddin unga o‘sha davrning oltin/puli, unumdor yer bo‘lagini hamda bir necha yordamchi berdi va dedi:
Bu yerning bir qismiga olib kelgan dorivor o‘simliklaringni ek. Hosil bergach, menga keltirasan. Yerning boshqa qismini o‘zingga rizq topishing uchun ek, qolgan qismini esa yangi ehtiyojlar uchun ishlat.
Yigit aytilganidek qildi. Dorivor giyohlarni ekdi va bir muddatdan so‘ng hosilini Nuriddinga olib keldi. Shundan so‘ng Nuriddin unga dori ishlab chiqaradigan bir korxona qurish uchun joy va mablag‘ berdi va buyurdi:
Kerakli barcha moddalarni faqat islomiy o‘lkalardan olinsin. Biz boshqa hech bir dushman yurtiga muhtoj bo‘lmaylik.
Ammo Nuriddin Zangiy bu bilan kifoyalanmadi. U yurtning bir guruh iste’dodli yigitlarini tanlab, ularni shu tabib qo‘lida o‘qitishga buyurdi, toki bir kun kelib unga muqobil tayyor bo‘lsinlar va musulmonlar hech bir begona kishiga muhtoj qolmasinlar.
Bir muddat o‘tgach, o‘sha yigit Nuriddingga keldi va dedi:
Ey amirim! Men hunarimni bu yigitlarga o‘rgatdim; endi menga unchalik ehtiyoj qolmadi. Endi menga izn bering, men ham qurol olib Allohning dushmanlari bilan jang qilay. Men Allohga shohid holida uchrashishni istayman.
Nuriddin unga dedi:
Vasiyatingni yoz. O‘z halol mehnating bilan topgan pulingdan qurol sotib ol. Men senga qurol bermayman.
Yigit hayron bo‘ldi, ammo dedi:
Sam’na va ato’na (Eshitdik va itoat qildik.
Nuriddin yana dedi:
Vasiyatingni yoz, chunki sening oilang ham, mol-mulking ham bor.
Yigit vasiyatni yozdi.
U musulmon lashkariga qo‘shildi va yasorat bilan jang qildi. U shunday mardona urushdiki, Rum askarlari undan qo‘rqib qochardi va:
Shayton! Shayton! deb qichqirardi.
Ular aytishardi:
Go‘yoki musulmonlar bilan birga jinlar jang qilyapti!
Chunki u yigitning zarbalari dushmanni larzaga solardi.
Jang tugagach, Nuriddin o‘sha yigitni qidirdi. U na tiriklar orasida edi va na yaradorlar orasida. Shahidlar orasidan qidirganda, uning shahid bo‘lganini ko‘rdi. Nuriddin egilib, boshini tizzasiga qo‘ydi va qattiq yig‘ladi. Uning ko‘ksidagi cho‘ntagidan bir varaq qog‘oz topildi. Unda yozilgan edi:
Ey amirim! Molimning yarmi oilamga, yarmi musulmon lashkarini jihozlashga sarflansin. Bu mening o‘limdan keyingi sadaqamdir.
Ey Nuriddin, mening sardorim! Men tushunib yetdimki, sen menga nima uchun yer berganingni: toki musulmon askari halol mehnatidan yetgan nonni yeb yursin. Menga qurol bermaganingning hikmati ham shu edi: qurolim ham o‘z rizqimdan bo‘lsin. Men hamma narsada senga itoat qildim.
Men o‘sha dorivor o‘simliklarni senga Islom diyorlaridan olib keldim, sen buyurganingdek. Sen o‘z amaling bilan menga o‘rgatdingki, musulmonlar hech qachon rivojlanmaydi, to o‘z nonini mehnati bilan topmaguncha, dori va qurolini o‘z sanoati bilan ishlab chiqarmaguncha.
Alloh seni mukofotlasin va seni jannatda menga hamroh qilsin.
Manba: Al-Bidoya van-Nihoya Ibn Kasir
