No’mon Sa‘id
Tarixda achchiq bir haqiqat bor, ammo ko‘plar unga ko‘z yumishni afzal biladi:
bir millatning qulashi qilich zarbasi bilan emas, balki xayol bilan boshlanadi.
Bu xayol avval onglarni egallaydi, so‘ng qal’alarni qulatadi.
Bu xayol odamlarni shunga ishontiradiki, qisqa muddatli imtiyoz berish aql, kuchlilar bilan tinchlik najot, kuch vositalaridan voz kechish esa qon to‘kilishini arzon narxda oldini olish dir.
Bu haqiqat har yili yanvar oyida xotiramizni qattiq silkitadi (1492-yilda G‘arnotaning qulash yilligi).
G‘arnota aziz Andalusning so‘nggi qal’asi edi. Bu voqea faqat tarixiy motam yoki Abu Abdulloh Sag‘irning ko‘z yoshlarida Al-Hamro saroylarining yo‘qolishi bilan yakunlangan fojea emas. Bu doimiy qoidadir:
qudratga tayanch bo‘lmagan tinchlik va’dalarini qabul qilgan har bir ummat uchun o‘sha tinchlik halokat quroliga aylanadi.
Ushbu maqolada biz tinchlik xayoli va ichi bo‘sh kafolatlar qanday qilib Andalusning yo‘qolishiga olib kelganini va ayni mexanizm bugun G‘azoda, boshqa shaklda esa Sudanda qanday takrorlanayotganini tushuntirishga harakat qilamiz.
Birinchi: G‘arnota va soxta bitimlar tuzog‘i
Ikkinchi: G‘azo va xalqaro kafolatlar tuzog‘i
Uchinchi: Sudan va bo‘linish tuzog‘i
Xulosa: harbiy qudrat shartnomalar tilidir!
Birinchi: G‘arnota va soxta bitimlar tuzog‘i
Musulmon va g‘arb tarixchilari masalan, al-Maqriy va Prescott bir ovozdan tasdiqlaydiki, Andalusning sakkiz asrlik barqarorligi baland saroylar yoki faqat ilmiy taraqqiyot sababli emas edi.
Bu barqarorlikning asl sababi bu yurtni va uning chegaralarini himoya qilish vaqtinchalik siyosiy tanlov emas, balki hayotiy burch sifatida anglanganidadir.
Ammo bu ong asta-sekin yo‘qola boshlagach, tartibli chekinish mantiqi qaror markazlariga kirib keldi. Mag‘lubiyat hikmat libosi ga o‘raldi, ketma-ket yon berishlar aqlli manevrlar deb ataldi. Shu bosqichda yurtni himoya qilish hayotiy majburiyatdan siyosiy savdoga aylandi; jihod va qarshilik esa hisob-kitobsiz yuk yoki iqtisodiy xavf sifatida ko‘rila boshlandi. Natijada jihod qadriyati mol-dunyo qadriyatiga qurbon qilindi.
Bu jarayon G‘arnota taslim shartnomasi da cho‘qqisiga yetdi. Taslim bo‘lish zararni kamaytirish deb talqin qilindi. Ammo bu faqat harbiy taslim emas edi bu soxta bitimlar mantiqiga ruhiy taslim ham edi.
Izabella va Ferdinand musulmonlarga muqaddas kafolatlar berdi:
ibodat erkinligi, jon va mol xavfsizligi.
Ammo bitta shart bilan: to‘liq qurolsizlanish.
Tarix ko‘rsatdiki, bu kafolatlar tasodifan emas, balki oldindan rejalashtirilgan tizimli yo‘l bilan buzildi. Inkvizitsiya sudlari darhol boshlanmadi; ular musulmonlarning harbiy qudrati butunlay sindirilgach, qarshi tomon endi javob bo‘lmasligiga ishongach ishga tushdi.
O‘sha paytda muqaddas kafolatlar musulmonlarni biryoqlama yo‘q qilish vositasiga aylandi. Natijada yuz minglab musulmonlar o‘ldirildi, surgun qilindi yoki majburan xristianlashtirildi. Ular keyinchalik moriskolar nomi bilan tanildi.
Tarixiy jihatdan bu haqiqat shuni ko‘rsatadiki:
mavjudligingizni o‘ziga tahdid deb biladigan dushman oldida hech qanday xalqaro kafolatning qadri yo‘q.
G‘arnotaning taslim qilinishi qon to‘kilishini to‘xtatish uchun emas, balki musulmonlarni xavfsiz va tartibli tarzda so‘yish uchun yo‘l ochish edi.
Demak, falokat qurol emas edi;
falokat qurolni topshirishning o‘zi edi.
Ikkinchi: G‘azo va xalqaro kafolatlar tuzog‘i
G‘arnota fojeasi o‘tmishda qolgan tarix emas bu bugun G‘azo oldiga qo‘yilayotgan aniq xaritadir. XV asrda Andalus musulmonlaridan sha’nli majburiyatlar evaziga qurolni tashlash talab qilingani kabi, bugun ham G‘azodan qayta qurish va barqaror xavfsizlik nomi ostida mudofaa qudratidan voz kechish so‘ralmoqda.
Bu tuzoq ikki ustunga tayangan:
- Qurolsizlantirish:
Fuqaroviy boshqaruv yoki tinchlikparvar kuchlar tashqi tomondan oqilona yechim bo‘lib ko‘rinadi. Ammo tarix shuni aytadi:
qurol shartnomaga qiymat beradigan yagona kafolatdir.
Qurol ketgach, bitim jallod qo‘lidagi qog‘ozga aylanadi.
- Legitimlikni yo‘qotish:
Hamasni farovonlik va xavfsizlikka to‘siq sifatida ko‘rsatish ilgari Andalus musulmonlariga qarshi ishlatilgan bahonaning aynan o‘zi. Holbuki, yashab qolish siri jihod bo‘lgan, bor va bo‘lib qoladi.
Jihodni terrorizm deb nomlashdan maqsad qarshilik yetakchilarini xalq qo‘llab-quvvatlashidan uzib qo‘yishdir. Bu darsni moriskolar qon va surgun bilan to‘lagan. Uni yana takrorlash mumkin emas.
G‘azodan qurol topshirishni qon to‘kilishini oldini olish deb talab qilayotganlar, aslida zamonaviy inkvizitsiya uchun zamin yaratmoqda. Faqat bu safar G‘azo iqtisodiy bo‘g‘ish orqali so‘yiladi: ochlik, qamal, qaytish huquqining bekor qilinishi, tarixni yo‘q qilish va yerlarni tortib olish.
Tarix yana bir bor isbotlaydi:
dushman faqat orqasida tayyor qilich turgan bitimni hurmat qiladi.
Uchinchi: Sudan va bo‘linish tuzog‘i
Andalus fojiasi G‘arnota bilan emas, balki undan oldin muluk at-tavoyif davrida boshlangan edi. Ichki nizolar tashqi dushmanga qarshi kurash o‘rnini egalladi, kuch ichkarida yemirildi va xorijiy aralashuvga yo‘l ochildi.
Bugun ayni manzara Sudanda takrorlanmoqda. Ichki urush davlatni zaiflashtiradi va tashqi kuchlarni vositachilik va xavfsizlik shiorlari bilan aralashuvga undaydi. Milliy kuchlar holdan toyganida, bo‘linish yagona yechim sifatida majburan tiqishtiriladi.
Tarix bu yerda bir tomon emas, balki qoidani ko‘rsatadi:
ummatlar faqat dushman kuchi bilan emas, balki ichki yemirilish bilan ham qulaydi.
Bugun Sudanda sudanlik qoni sudanlik qo‘lidan to‘kilmoqda, infratuzilma vayron, millionlar boshpanasiz, milliy kuchlar esa mintaqaviy va global loyihalar vositasiga aylangan.
Natija doim bir xil: tashqi hukmronlikka yo‘l ochiladi.
Xulosa: harbiy qudrat shartnomalar tilidir!
Andalus saboqlari tarixiy hikoya emas, balki bugungi xavflarning xaritasidir. Uning xabari aniq:
Qurol haqiqiy shartnomalar yoziladigan qalamdir.
Mudofaa qudratini yo‘q qilish najot emas qullik poydevoridir.
Bugun G‘azoni qurolsizlantirishga urinish va Sudandagi ichki yemirilish bizga shuni aytadi:
mavjudligingizni yo‘q qilishni istaganlarning va’dalariga tayanmang, o‘z kuch vositalaringizdan voz kechmang, urushni ichkariga ko‘chirmang.
Chunki o‘z mag‘lubiyatlaridan saboq olmagan ummatlar, o‘sha mag‘lubiyatlarni yana va yana boshdan kechirishga mahkumdir nomlari o‘zgarsa ham, taqdiri bir bo‘ladi.
Andalus saboqlari ehtimol so‘nggi qo‘ng‘iroqdir
afsus yagona qolgan sarmoya bo‘lishidan oldin, ustuvorliklarimizni anglash uchun.
