Agar Pokistonning xavfsizlik va siyosiy holatiga diqqat bilan nazar tashlasak, ushbu mamlakatdagi ichki inqirozlarning katta qismi tashqi omillar natijasi emas, balki hukmdorlarning noto‘g‘ri, kamsituvchi siyosati hamda boshqaruv tuzilmalarining zaifligidan kelib chiqqanini yaqqol ko‘ramiz. Balujiston masalasi bu haqiqatning eng ravshan misollaridan biri bo‘lib, yillar davomida davom etayotgan va kundan kunga yanada murakkablashib borayotgan inqirozni aks ettiradi.
Aslida Balujistondagi inqirozning asosiy sababi Pokiston hukumatining ushbu mintaqa aholisiga nisbatan adolatsiz va kamsituvchi munosabatidir. Baluj xalqi yillar davomida o‘zining siyosiy, iqtisodiy va madaniy huquqlaridan mahrum etib kelinmoqda. Majburiy yo‘qotishlar, tinch aholiga qarshi harbiy amaliyotlar, tabiiy boyliklarning tortib olinishi hamda baluj tilini va madaniy o‘zligini bostirish baluj jamiyati tanasida chuqur yaralar qoldirdi.
Bunday siyosatlarning keng ko‘lamli g‘azab va norozilikni yuzaga keltirishi, hatto qurolli qarshilikka zamin yaratishi tabiiydir. Chunki hech bir norozilik harakati yoki qurolli to‘qnashuv sababsiz yuzaga kelmaydi. Qachonki bir hukumat muloqot va adolat o‘rniga zo‘ravonlik, cheklash va tahqir yo‘lini tanlasa, xalq muqarrar ravishda munosabat bildiradi. Bunday sharoitda inqirozning asosiy manbai tinch yo‘llarni yopib qo‘ygan tizimning o‘zidir. Ammo bu ochiq haqiqatni tan olish o‘rniga, Pokiston hukmdorlari va ularning qattiqqo‘l rejimi eng oson yo‘lni tanlamoqda: aybni boshqalarga yuklash.
Pokiston hukumatining Balujiston inqirozida Afg‘oniston va qo‘shni davlatlarni ayblashi real xavfsizlik ahamiyatidan ko‘ra ko‘proq targ‘ibot xarakteriga ega. Siyosiy aldov tamoyillariga ko‘ra, bu tanish usuldir: qachonki bir davlat ichki muammosini hal qila olmasa, o‘zi uchun xayoliy dushman yaratadi. Pokiston hukmdorlari tanlagan bu usul mas’uliyatni boshqa davlatlarga yuklash na inqirozni bartaraf etadi va na xalq ishonchini qayta tiklaydi. Aksincha, bu hukumatning o‘z rang-barang jamiyatini tushunish va boshqarish qobiliyatiga ega emasligini ko‘rsatadi. O‘z fuqarolarining ovozini eshitmaydigan hukumat oxir-oqibat hamma narsani “xavfsizlik masalasi”ga aylantiradi va aynan shu yo‘l uni yanada chuqur boshi berk ko‘chaga olib kiradi.
Balujiston inqirozini to‘g‘ri anglash uchun nigohni tashqaridan olib, Pokiston ichidagi haqiqatlarga qaratish lozim. Kamsitish, tengsizlik va bosimning uzoq tarixiga qarash kerak. Baluj xalqi siyosiy ishtirokdan, iqtisodiy adolatdan va o‘z madaniy o‘zligini himoya qilish huquqidan mahrum ekan, Pokistondagi ichki inqirozlar davom etishi aniq.
Bu jarayonda jamoatchilik ongining yuksalishi va ziyolilarning roli nihoyatda muhimdir. Jamiyat shuni anglab yetishi kerakki, ushbu inqirozning yakuni faqat real ichki islohotlar orqali mumkin, qo‘shnilarni ayblash bilan emas. Bunday yondashuv mavjud haqiqatdan qochish bo‘lib, yechim emas. Oxir-oqibat, tarixiy tajribalar shuni ko‘rsatadiki, hech bir hukumat faqat zo‘ravonlikka tayanib uzoq muddat yashab qola olmaydi. Agar Pokiston rejimi barqarorlik, xavfsizlik va milliy birlikni istasa, eng avvalo o‘ziga qarashi va kamsituvchi hamda muvaffaqiyatsiz siyosatlarini jiddiy ravishda qayta ko‘rib chiqishi shart. Pokistondagi bugungi inqirozlar, eng avvalo, o‘tmish hukmdorlarining noto‘g‘ri qarorlari natijasidir bu haqiqatni na targ‘ibot, na ayblovlar bilan yashirib bo‘ladi.
