Joriy yil 6-fevral kuni Pokiston poytaxti Islomobodda Xadija al-Kubro masjidida juma namozi vaqtida bir xudkush hujumchi o‘zini portlatdi. Natijada kamida 31 kishi halok bo‘ldi va qariyb 170 kishi yaralandi. Ushbu hodisa uchun javobgarlikni ISHID guruhi o‘z zimmasiga oldi. Bu voqea nafaqat shia ozchiligiga qarshi zo‘ravonlikning yangi bosqichi hisoblanadi, balki Pokiston hukumatining xavfsizlik boshqaruvidagi chuqur zaifliklarini ham ochib berdi.
So‘nggi o‘n yil ichida Islomobodda yuz bergan eng qonli hodisa sanalgan bu portlash mamlakatning ichki va tashqi siyosatidagi muvaffaqiyatsizlikning ochiq namunasi bo‘ldi. Pokiston so‘nggi yillarda terrorizmga qarshi kurash olib borayotganini da’vo qilib kelmoqda, ammo bunday hujumlarning davom etishi hukumat idoralari hatto poytaxtda ham fuqarolar xavfsizligini ta’minlay olmayotganini ko‘rsatadi. Mazkur masjid Islomobod janubi-sharqidagi Tralay Kalan hududida joylashgan bo‘lib, juma namozi vaqtida hujumga uchradi.
Politsiya ma’lumotiga ko‘ra, hujumchi masjid darvozasida qo‘riqchilar tomonidan to‘xtatilgan, biroq shunga qaramay u portlovchi jiletini ishga tushirishga muvaffaq bo‘lgan. Bu hodisa nafaqat shialarga qarshi mazhabiy zo‘ravonlikning yana bir ko‘rinishi, balki Pokiston ichida ham keskin noroziliklarni keltirib chiqardi.
Asosiy savol shuki, nega Pokiston hukumati bunday hujumlarning oldini ololmayapti? Portlash joyida yaradorlar va qurbonlarning jasadlari hali olib ketilmagan bir paytda Pokiston rasmiylari (xususan ichki ishlar vaziri Mohsin Naqvi, mudofaa vaziri Xoja Osif va ayrim xavfsizlik manbalari) hujum Afg‘onistonda rejalashtirilganini, hujumchi u yerda tayyorgarlik ko‘rganini va uning to‘rt nafar sherigi (ulardan biri asosiy rejalashtiruvchi va Afg‘oniston fuqarosi ekani aytilgan) texnik va insoniy razvedka ma’lumotlari asosida Peshovar va Nowshera hududlarida qo‘lga olinganini da’vo qildilar.
Mohsin Naqvining bu bayonoti Pokiston aholisi, muxolifat va hatto ayrim hukumat amaldorlarining keskin reaksiyasiga sabab bo‘ldi. Oddiy fuqarolar bu hibslarni oldini oluvchi emas, balki voqeadan keyingi choralar deb baholadilar va agar xavfsizlik idoralarida bunday ma’lumotlar bo‘lgan bo‘lsa, nega poytaxtdagi hujumning oldi olinmaganini so‘radilar. Shia jamoasi va unga aloqador tashkilotlar (masalan, Majlis Vahdatul Muslimin) bu da’volarni zaif deb atab, hukumat mazhabiy zo‘ravonliklarga qarshi jiddiy choralar ko‘rmayotganini, faqat hodisalardan so‘ng jamoatchilik g‘azabini pasaytirish uchun hibsga olishlar amalga oshirilayotganini ta’kidladilar. Kargil, Matli va boshqa hududlarda o‘tkazilgan norozilik namoyishlarida aholi hukumat zaifligini tanqid qilib: Agar poytaxt xavfsiz bo‘lmasa, boshqa hududlar qanday bo‘ladi? deya savol qo‘ydi.
Muxolifat guruhlari Mohsin Naqvining bayonotini hukumat muvaffaqiyatsizliklarini yashirishga urinish deb baholab, u va uning hukumati “faqat gapiradi”, ammo asosiy xavfsizlik kamchiliklarini (ISI va politsiya muvaffaqiyatsizligini) tan olmayapti, deya ta’kidladi. Ayrimlar esa bu hibslar siyosiy manfaat uchun amalga oshirilganini, haqiqiy adolatni ta’minlash uchun emasligini bildirdi, chunki hozirgacha qo‘lga olinganlar haqida batafsil dalillar taqdim etilmagan. Afg‘oniston Islom Amirligi Mudofaa vazirligi matbuot kotibi ham bu ayblovlarni qat’iyan rad etib, ularni Pokistonning xavfsizlikdagi muvaffaqiyatsizliklarini yashirishga urinish deb atadi.
Xulosa qilib aytganda, bu portlash Pokiston hukumatining xavfsizlik tizimidagi chuqur zaifliklarni ochib berdi. Avvalo, hodisaning Islomobodda mamlakatning eng xavfsiz bo‘lishi kerak bo‘lgan shahrida yuz berishi ISI va politsiya kabi razvedka tuzilmalari o‘z vazifalarini to‘liq bajara olmayotganini ko‘rsatadi. Garchi Pokiston so‘nggi yillarda ISHIDga qarshi ayrim muvaffaqiyatlar haqida gapirgan bo‘lsa-da, bu hujum guruh faoliyati davom etayotganini va hukumat uni to‘liq yo‘q qila olmaganini ko‘rsatadi. Shialarga nisbatan mafkuraviy dushmanligi bilan tanilgan ISHID bu hujum orqali o‘zining mavjudligi va faolligini namoyish etdi.
Ikkinchidan, bu hodisa Pokiston tashqi siyosatidagi zaiflikni ham ko‘rsatadi. Hujumdan so‘ng to‘rt kishi hibsga olingan bo‘lsa-da, bu choralar juda kech amalga oshirildi. Bu esa hukumat oldini oluvchi razvedka asosida emas, balki voqeadan keyin reaksiya berayotganini anglatadi. Hukumat zaifligi faqat xavfsizlik sohasida emas, balki siyosiy jihatdan ham namoyon bo‘lmoqda. Iqtisodiy muammolar va ishsizlik kuchaygan bir sharoitda hukumat terrorizmga qarshi yagona milliy siyosatga ega emas. Bir necha bor mazhabiy hujumlarga uchragan shia ozchiligining huquqlarini himoya qilish hukumat ustuvor yo‘nalishi ekani sezilmaydi. Bu hodisa ichki mazhabiy keskinlikni yanada kuchaytirib, kelajakda yangi zo‘ravonliklarga zamin yaratishi mumkin.
Yakunda aytish mumkinki, bu portlash Pokiston hukumati uchun ogohlantirishdir: u o‘z xavfsizlik tizimini mustahkamlashi, razvedka idoralarini yanada faol qilishi va ISHIDga nisbatan qat’iy pozitsiya egallashi lozim. Aks holda bunday voqealarning davom etishi nafaqat Pokiston barqarorligini tahdid ostiga qo‘yadi, balki mintaqa va qo‘shnilar ishonchini ham susaytiradi. Pokiston o‘z fuqarolari xavfsizligini ustuvor vazifa qilishi kerak, faqat hodisalardan so‘ng bayonot berish yoki aybni boshqalarga yuklash bilan cheklanmasligi zarur.
