Ahmad Yahyo
Himoyasiz qurbonlar
Urush alangasi, vayronagarchilik changi va dunyoning sukuti orasida bir insoniy fojia‘ yuzaga kelmoqda. Bu fojianning yuragi askar ham, jangchi ham bo‘lmagan insonlarning chehralarida yashiringan: onalar bag‘rida jon berayotgan bolalar, boshpanalari qabristonga aylangan ayollar va yagona “gunohi” G‘azo nomli vatanda yashash bo‘lgan tinch aholi.
Ular dunyoning jim qurbonlaridir; tengsiz urushda na baqirishga kuchlari bor va na ularning ovozi ko‘rishni istab, ammo eshitmayotganlarga yetib boradi. Ushbu uch toifa holatini o‘rganish, nafaqat harbiy tuzilmani, balki butun bir millatning hayoti va kelajagini nishonga olgan fojianing chuqurligini ochib beradi.
G‘azoning begunoh bolalari; “xavf” deb atalganlar
Aslida oila bag‘rida va o‘yin maydonlarida ulg‘ayishi kerak bo‘lgan avlod bugun o‘lim soyasida yashamoqda. Maktablar va shifoxonalarning uzluksiz bombardimoni ularning yagona xavfsiz maskanlarini ham yo‘q qildi. Ko‘plab bolalar ota-onasi yoki aka-uka va opa-singillaridan ayrilgan, bu yo‘qotishning og‘ir ruhiy yuklari esa ularning qalbida shunday chuqur jarohat qoldirganki, uni tiklash uchun avlodlar kerak bo‘ladi.
Doimiy qo‘rquv, qamal sababli yuzaga kelgan oziq-ovqat yetishmovchiligi, qattiq sovuq va toza suvning yo‘qligi nafaqat ularning tanasini zaiflashtiradi, balki ta’lim olish va kelajakka umid qilish imkonini ham tortib oladi.
Har kuni tengdoshlarining o‘limini ko‘rayotgan bola qanday qilib hayot va tinchlikka ishonadi? Bu bolalar urushning eng himoyasiz asirlaridir; ular na tug‘ilgan joyini tanlagan va na o‘z taqdirini o‘zgartirish qudratiga ega. G‘azoning kelajagi aynan mana shu jarohatlangan ruhlarga bog‘liq.
Ayollar holati; vayron bo‘lgan uylarning ustunlari
Bu sharoitda ayollar yanada og‘ir yukni ko‘taradilar. Aynan ular vayronalar orasida och bolalariga bir bo‘lak non izlaydilar. Ular dori-darmonsiz hamshira, imkoniyatsiz yordamchi bo‘lib, yaqinlarining tan va ruh jarohatlarini davolashga harakat qiladilar.
Ko‘plari oilani yolg‘iz boshqarishga majbur, shu bilan birga er, ota yoki aka-ukani yo‘qotish dardi ham ularning yuragida. Bolalarining hayoti uchun doimiy qo‘rquv va eng oddiy yashash sharoitlari yo‘qligida tirik qolish uchun kurash ayollarning ruhiy salomatligiga jiddiy tahdid solmoqda.
Jinsiy zo‘ravonlik va suiiste’mol ham tahqirlash va jamoaviy jazolash vositasi sifatida jiddiy xavf bo‘lib, bu haqda xabarlar tobora ortmoqda. G‘azo ayollari jasorat bilan bardosh berayotgan bo‘lsalar-da, ular bu inqirozning eng zaif qurbonlaridan hisoblanadi.
Tinch aholi; doimo nishonga olingan qurbonlar
“Noteng urush” falsafasi va “o‘zini himoya qilish” da’vosi bu mojaroda jamoaviy jazoga aylangan. Turar-joy hududlari, bozorlar, masjidlar va hatto ommaviy axborot markazlarining bombardimon qilinishi u yerda ehtimol qurol yoki jangchilar bor degan bahona bilan harbiy va tinch aholi o‘rtasidagi chegarani butunlay yo‘q qildi.
Bu tenglamada har bir G‘azo fuqarosi potensial “terrorchi” yoki “insoniy qalqon” sifatida ko‘rilmoqda va uning yashash huquqi poymol qilinmoqda.
Bu holat xalqaro insonparvarlik qonunlarining ochiq buzilishidir qonunlar esa tinch aholini himoya qilishni majburiy deb biladi. Natijada keng ko‘lamli qirg‘in yuz bermoqda: bir lahzada yo‘q bo‘lib ketayotgan oilalar, non navbatida jon berayotgan otalar va maktab partasida raketalar nishoniga aylangan o‘quvchilar.
Bu jim azob shunchaki quruq raqam emas bu insoniyatning qulashi demakdir. Har bir halok bo‘lgan bola hech qachon ro‘yobga chiqmaydigan orzudir. Har bir vayrona ostida qolgan ayol ildizidan uzilgan bir oilaning yuragidir.
Bu insoniy fojiaga ko‘z yumish nafaqat zulm, balki inson qadr-qimmati asoslariga xiyonatdir. Bu manzaralar qarshisida dunyoning sukuti insoniyat vijdoni oldiga katta savol qo‘yadi: ba’zi hayotlar kamroq qadrlimi? Tug‘ilgan joy inson hayotining qiymatini belgilaydimi?
Bu savollarga beriladigan javob dunyomizning axloqiy kelajagini belgilab beradi.
