Sayid Jamoluddin Afg‘oniy
Muqaddas Islom dini aslida qurbonlik va fidoyilik bilan yo‘g‘rilgan dindir. Islomning zohiriy va botiniy ma’nosi shundan iboratki, inson o‘zini Alloh taoloning amri qarshisida to‘liq taslim qilsin. Islom izdoshlariga beriladigan ilk saboq shudirki: men faqat bir bandaman; bandalik mening faxrimdir va umr oxirigacha ubudiyat hamda itoat holida yashashga ahd qilishim kerak. O‘zim uchun hech qanday shaxsiy xohish saqlamasligim va nafs istaklarini ilohiy iroda ustidan qo‘ymasligim lozim. Alloh taoloning har qanday amrini bajarishda na qarindoshlik, na mol-dunyo, na aloqalar va na muhabbatlar itoatga to‘sqinlik qilmasligi kerak.
Ammo Zulhijja muborak oyida barcha musulmonlarga vojib qilingan qurbonlikning o‘ziga xos rangi va falsafasi bor. Bu qurbonlik ortida nihoyatda ta’sirli va ibratlarga boy bir voqea yashiringan. Bu hodisada minglab saboqlar mujassam bo‘lib, har bir bosqichida ilohiy qudrat alomatlari namoyon bo‘ladi. Bu yerda muhabbat, taslimiyat va fidoyilikning betakror namunasi ko‘rsatilgan.
Bu qurbonlik aslida ulug‘ payg‘ambar Hazrati Ibrohim alayhissalom va uning aziz o‘g‘li Hazrati Ismoil alayhissalomning buyuk qahramonligi yodgoridir. Qur’oni karim bu voqeani eng go‘zal tarzda bayon qiladi:
Qur’oni karim bayon qiladiki, Hazrati Ibrohim alayhissalom uzoq muddat farzandsiz edi. Alloh taolo unga Hazrati Ismoil alayhissalomni ato etdi. Ismoil alayhissalom ulg‘ayib, otasiga yordamchi bo‘ladigan yoshga yetganida, Alloh taolo Hazrati Ibrohim alayhissalomga tushida uni qurbon qilishni buyurdi.
Hazrati Ibrohim alayhissalom bu amrni hech qanday shubhasiz qabul qildi va o‘g‘liga bu haqda aytdi. Hazrati Ismoil alayhissalom ham to‘liq taslimiyat bilan javob berdi: Ey otajon! Siz buyurilgan ishni bajaring. Inshaalloh meni sabr qiluvchilardan topasiz.
Alloh taolo bu holatni Qur’onda shunday zikr qiladi:
فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ
Ya’ni ota va o‘g‘il Alloh taoloning amriga to‘liq bo‘ysundilar. Rivoyatlarda kelishicha, shayton ularni yo‘ldan qaytarishga harakat qilgan, ammo ular uni rad etdilar. Shu hodisaning yodgorligi sifatida hojilar bugun ham ramiy jamarot qiladilar.
Hazrati Ibrohim alayhissalom o‘g‘lini qurbon qilish uchun yotqizganida, Alloh taoloning rahmati namoyon bo‘ldi va Hazrati Ismoil alayhissalom o‘rniga jannatdan qo‘chqor yuborildi.
وَفَدَيْنَاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ
Shu bilan Hazrati Ibrohim alayhissalom buyuk sinovda muvaffaqiyat qozondi. Alloh taolo uning bu ulug‘ itoati va taslimiyatini qiyomatgacha tirik qoladigan sunnatga aylantirdi.
Bu voqeadan asosiy saboq shuki, banda Alloh taoloning amrini aql va nafs mezoniga solmasdan, to‘liq itoat bilan qabul qilishi kerak. Qurbonlikning asl ruhi ham mana shu taslimiyat va fidoyilikdir.
Ulamolar bu masalani tushuntirish uchun shunday misol keltiradilar: Masjidul Harom ichida o‘qilgan bir rakat namoz yuz ming namozga tengdir. Ammo Alloh taolo Zulhijjaning to‘qqizinchi kuni hojilarga Arafot maydoniga chiqishni buyurgan. Agar kimdir: Men Masjidul Haromda qolib, namoz va tavof bilan mashg‘ul bo‘laman, desa, u savob emas, balki xato yo‘lni tanlagan bo‘ladi. Chunki savob faqat amalning o‘zida emas, balki Alloh buyurgan amalni bajarishdadir.
Demak, qurbonlikning asosiy sabog‘i shuki, inson o‘z mavjudligi, istaklari va irodasini Alloh taoloning amriga topshirishi kerak. Mana shu Hazrati Ibrohim va Hazrati Ismoi alayhimassalom voqeasining abadiy xabari va haqiqiy sabog‘idir.
