Ahmad Shafiq
Agar bir davlatning xavfsizlik siyosati mustahkam razvedka ma’lumotlari va maydondagi real vaziyatga emas, balki faqat jamoatchilik g‘azabini bosish hamda jamoatchilik bilan aloqalar (PR) tamoyillariga tayansa, bunday rivoyatlar uzoq yashamaydi va oxir-oqibat haqiqat yuzaga chiqadi. Karachi shahridagi Reynjers markaziy qarorgohiga uyushtirilgan so‘nggi hujumdan keyin Pokiston harbiy doiralari o‘z razvedka muvaffaqiyatsizligini Afg‘oniston zimmasiga yuklashga shoshildi. Bu aynan shunday noto‘g‘ri yondashuvning yaqqol namunasi bo‘ldi. Shu maqsadda qo‘lga olingan bir shaxsning (iqrori) sifatida taqdim etilgan videorolik namoyish qilinib, go‘yoki Pokistondagi barcha qurolli hujumlar ortida Afg‘oniston turgani haqidagi tasavvur singdirishga urunildi.
Ana shu rivoyat ortidan Pokiston armiyasi tez orada Afg‘onistonning Kunar, Paktiya va Paktika viloyatlariga havo hujumlarini boshladi va bir qancha begunoh insonlarning halok bo‘lishiga sabab bo‘ldi. Ammo bu targ‘ibot pufagi qo‘lga olingan shaxsning lahjasi uning Afg‘onistondan emas, balki Peshovar va uning atrofidagi pushtu lahjasi hududidan ekanini ko‘rsatgach yorildi. Ushbu rivoyatning eng muhim fosh etilishi esa 2026-yil 29-iyunda sodir bo‘ldi. Aynan o‘sha kuni rasmiy va hujjatlashtirilgan bir hujjat e’lon qilindi.
Xalqaro munosabatlar va xavfsizlik masalalari tarixida qurolli guruhning o‘zi rasmiy blankasida chiqargan bayonot orqali qarshi davlatning barcha da’volarini inkor etishi juda kam uchraydigan va hayratlanarli hodisadir. Tehrik-e-Tolibon Pokiston (Jamaat-ul-Ahror) o‘zining «Biz Kunar va Paktiyada emasmiz, balki Karachidan Xaybargacha Pokiston hududidamiz» nomli rasmiy maktubida Pokiston harbiy doiralari ilgari surgan, ichki hujumlar Afg‘oniston hududidan boshqariladi, degan da’voni ochiqchasiga rad etdi.
Mazkur rasmiy bayonot Ravalpindidagi Pokiston Bosh shtabi (GHQ) ilgari surgan targ‘ibot rivoyatiga og‘ir zarba berdi. Unda guruh o‘zining barcha harbiy, tashkiliy tuzilmalari va inson resurslari qo‘shni davlatlar hududida emas, balki Pokiston ichida joylashganini ta’kidladi hamda o‘z maqsadlariga erishish uchun Afg‘oniston hududidan foydalanishga hech qanday ehtiyoj yo‘qligini bildirdi. Jamaat-ul-Ahror, shuningdek, Pokiston armiyasi qo‘mondonlarini ochiqchasiga bahsga chorlab, agar ular haqiqatan ham yuzma-yuz kurashishga jur’atga ega bo‘lsalar, Afg‘oniston chegarasi bo‘ylab himoyasiz aholiga hujum qilish o‘rniga Karachi, Lohur, Islomobod, Kvetta va Peshovarda ular bilan to‘qnashsinlar, chunki guruhning ta’kidlashicha, ularning tarmoqlari aynan shu shaharlarda faoliyat yuritmoqda.
Bu maktub har qanday o‘quvchida tabiiy savol tug‘diradi: agar qurolli guruhning o‘zi Pokiston ichida faoliyat yuritayotganini bildirayotgan bo‘lsa, unda Afg‘onistonni bombardimon qilish qanday asos bilan oqlanadi? Bu muvaffaqiyatsizliklarni yashirishga urinishdan boshqa narsa emasmi? Shu bilan birga, mazkur hujjat Afg‘onistonning uzoq yillardan beri bildirib kelayotgan pozitsiyasini ham tasdiqlaydi: uning hududidan hech bir qo‘shni davlatga qarshi foydalanilmaydi.
Pokiston razvedka xizmati Bajurdan Karachigacha qariyb ming besh yuz kilometr masofada o‘z hududi ichida qurolli shaxslarning harakatini kuzatishga qodir bo‘lmagach, bu muvaffaqiyatsizlik yukini boshqa davlat zimmasiga yuklaydi. Bu holat Pokistonning xavfsizlik va media qaror qabul qilish markazlari chuqur ishonchsizlik va fikriy zaiflik inqiroziga duch kelganini ko‘rsatadi. Harbiy rivoyatlarning takrorlanishi haqiqatni aks ettirish o‘rniga sun’iy axborot muhitini yaratmoqda. Shu bilan birga, armiya, OAV va «urush iqtisodiyoti» deb ataladigan tizim o‘rtasidagi xavfli ziddiyat ham tobora yaqqolroq namoyon bo‘lmoqda.
Pokiston razvedkasi aynan shu guruh hujumlari haqidagi xabarlarni keng targ‘ib qilib, mamlakat ichida Afg‘onistonga qarshi sun’iy qo‘rquv va salbiy kayfiyatni shakllantirishga urinmoqda. Buning orqali mudofaa byudjetini oshirish, harbiy elitaning imtiyozlarini saqlab qolish va ularning siyosat hamda iqtisodiyotdagi ta’sirini davom ettirish oqlanmoqda. Ammo savol tug‘iladi: Pokiston armiyasi va OAV ayni shu guruhning rasmiy maktubini ham jamoatchilikka taqdim etishga tayyormi? Yoki ular faqat o‘z manfaatlariga mos keladigan qisminigina yoritishda davom etadilarmi?
Bu sukut chuqur ikkiyuzlamachilikning belgisidir. Chunki faqat zo‘ravonlik manzarasi namoyish qilinadi, ammo rasmiy rivoyatning asoslarini yemiradigan haqiqatlar yashiriladi. Asl haqiqat shundaki, Pokiston o‘z xavfsizlik inqirozining yechimini tashqi dushman izlashda emas, balki ichki muammolarini hal qilishda topishi kerak. Agar bu yondashuv o‘zgarmasa, Durand chizig‘ining har ikki tomonida uzoq davom etadigan nafrat shakllanadi va bu oxir-oqibat butun xavfsizlik tizimini chuqur inqirozga olib boradi. Tarix ham shuni ko‘rsatadiki, Afg‘oniston eng og‘ir sharoitlarda ham yirik davlatlarga qarshi bardosh bera olgan. Shu bois haqiqatni tan olishdan boshqa barqaror xavfsizlikka eltuvchi yo‘l yo‘q.
Pokiston armiyasi, shuningdek OAV, diniy va siyosiy yetakchilar hamda unga qarshi chiqishdan cho‘chiydigan tahlil markazlarining xatti-harakatlari psixologiyada (Kick the Dog) deb ataladigan mexanizmni namoyon qiladi. Ya’ni, ichki muammolar va kamchiliklarni hal qilish o‘rniga, g‘azab va zo‘ravonlik kuchsizroq qo‘shniga qaratiladi. Chunki Pokiston harbiy elitalari yaxshi biladiki, Afg‘oniston hali zamonaviy havo mudofaa tizimlari va ilg‘or jangovar samolyotlarga ega emas.
Aksincha, ayni shu armiya Balujistondagi hujumlar uchun ham Hindiston va Eronni ayblaydi. Ammo u davlatlarning javob zarbasi va mudofaa salohiyatidan cho‘chigani sababli ularga qarshi bunday havo hujumlarini amalga oshirishga hech qachon jur’at etmaydi. Ushbu rasmiy blankadagi maktub Pokiston generallariga ochiq chaqiriq bo‘lib, ular Durand chizig‘ining narigi tomonidagi himoyasiz afg‘on bolalari va tinch aholisiga hujum qilish o‘rniga, aynan guruhning o‘zi aytganidek, Karachi, Lohur, Islomobod, Kvetta va Peshovarda ular bilan yuzma-yuz kurashsinlar, chunki ularning tarmoqlari aynan o‘sha shaharlarda faoliyat yuritmoqda.
Mazkur rasmiy maktub Pokiston ichki xavfsizlik inqirozining yechimi qo‘shni davlatlarga qarshi yangi urush frontlarini ochish yoki begunoh insonlar qonini to‘kish emas, balki ichki tuzilmalarni isloh qilish va o‘z xalqiga nisbatan adolatsizliklarga barham berishda ekanini ko‘rsatish uchun yetarlidir. Agar Pokiston armiyasi ushbu rasmiy hujjatdan keyin ham siyosatini o‘zgartirmasa va o‘z muvaffaqiyatsizliklarini Afg‘oniston xalqiga yuklashda davom etsa, bu jarayon Durand chizig‘ining har ikki tomonida chuqur va uzoq davom etadigan adovatni yuzaga keltiradi. Natijada esa Pokistonning butun xavfsizlik tizimi chiqish yo‘li qolmaydigan chuqur inqiroz girdobiga tushib qolishi mumkin.
