Iqbol Hamzah
Ruslar yillar davomida Afg’oniston zaminiga olov va portlovchi moddalar yog’dirdilar, ammo buning yakuni Sovet Ittifoqining parchalanishi va qulashidan boshqa narsa bo’lmadi. Amerika Qo‘shma Shtatlari va NATO ham Afg‘onistonda qariyb bir trillion dollarlik qurol-yarog‘ va harbiy texnikani ishga soldi, biroq oxir-oqibat ular uchun bundan uyat, sharmandalik va mag‘lubiyatdan boshqa natija chiqmadi. Bularning barchasi Pokiston generallari ko‘z o‘ngida turgan zamonaviy tarixning bir qismidir.
Agar Pokiston generallari hanuz Afg‘onistonni bombardimon qilish ularga g‘alaba keltiradi deb o‘ylayotgan bo‘lsalar, avvalo o‘z ustozlari bo‘lgan amerikalik generallardan bu tajribaning oqibatini so‘rashlari kerak. Ular shuni bilishlari lozimki, Afg‘oniston hududiga bomba tashlash oson, ammo buning javobi uchun to‘lanadigan narx va hisob-kitob nihoyatda og‘ir bo‘ladi. Tarix sahifalari shuni ko‘rsatadiki, Afg‘onistonga qarshi kuch va qurol tilida gapirgan har qanday davlat oxir-oqibat mag‘lubiyat, tanazzul va qulashga duch kelgan.
Afg‘onlarga qarshi dushmanlik bir necha kun yoki bir necha oy davom etadigan urush emas. Bu ba’zan hisob-kitobi o‘nlab yillar davomida yakunlanadigan to‘qnashuvdir. Agar Pokiston generallari bu urush Hindiston bilan bo‘lgan qisqa muddatli to‘qnashuvlar kabi bir necha kunlik bombardimon va o‘zaro hujumlar bilan tugaydi yoki afg‘onlarni bombalar yordamida taslim qilish mumkin deb o‘ylayotgan bo‘lsalar, ular qattiq adashmoqda.
Afg‘onlar ehtimol sokin kurashadilar, ammo ularning urushi sabr va matonat urushidir. Ular na o‘limdan qo‘rqadilar, na urushning uzoq davom etishidan charchaydilar. Pokiston generallari bugun bombardimon bilan boshlagan o‘yinni afg‘onlar qirq yildan ortiq vaqtdan beri boshdan kechirib kelmoqda. Ular hali NATO va AQSh bilan hisob-kitobni ham to‘liq yakunlaganlari yo‘q. Aynan o‘sha kuchlar bugungi Pokiston generallarining eng yirik homiylari va murabbiylari bo‘lgan. Shuning uchun ular bilan hisob-kitob yanada og‘irroq bo‘lishi tabiiydir.
Bugun Lohur va Islomoboddagi havo sovutish tizimlari bilan jihozlangan qulay xonalarda o‘tirgan generallar hali avtomobil bombalari portlashining achchiq tutuni va alangasini his qilganlari yo‘q. Afg‘onlar tarix davomida o‘z dushmanlariga aynan shuni tanitganlar. Agar ular afg‘onlar begunoh tinch aholining qoni uchun Pokiston xalqidan qasos oladi deb o‘ylayotgan bo‘lsalar, bu hisob ham noto‘g‘ridir. Afg‘onlar dushmanni yaxshi taniydilar va mintaqadagi kulfatlarning asosiy sababchilari urushparast bir necha aniq shaxs ekanini biladilar. Ular hisob-kitobni ham aynan o‘sha shaxslar bilan qilishadi.
Pokiston generallari bu safar o‘zlarini juda yaxshi tanigan raqibga duch kelishmoqda. Endi ular Pokiston xalqi ortiga yashirina olmaydilar. Ular yana bir haqiqatni anglashlari kerak: bugun qashshoqlik, qarzdorlik va xorijiy yordamga qaramlik sharoitida yig‘gan barcha bomba va o‘q-dorilaridan bir necha barobar ko‘prog‘ini NATO va AQSh aynan shu zaminga ishlatgan edi. Ammo shunga qaramay, oxir-oqibat tarozi pallasi afg‘onlar foydasiga og‘di.
Agar afg‘onlar qirg‘in va o‘lim oldida taslim bo‘ladigan xalq bo‘lganida, bugun Karachi porti ruslar qo‘lida bo‘lardi. Agar ular bombardimondan qo‘rqqanida, bugun AQSh Bagram bazasidan Eronga zarba berayotgan bo‘lardi. Ajablanarlisi shundaki, Pokiston generallarining harbiy salohiyatining katta qismi NATOning Afg‘onistondagi urush uchun o‘z texnikasi va qurol-aslahalarini Pokiston orqali tashigani evaziga to‘lagan mablag‘lari hisobidan shakllangan. Shunga qaramay, ular hali ham bir haqiqatni anglamaganlar: tashish xarajati bugungi Pokistonning barcha qurollari qiymatidan ham bir necha barobar qimmat bo‘lgan NATO bombalari afg‘onlarni taslim qila olmagan ekan, qanday qilib ularning bombalari bunga erisha oladi?
Afg‘onlar na poroxdan qo‘rqadilar, na bombardimon bilan taslim bo‘ladilar. Afg‘onistonni bombardimon orqali mag‘lub etishga urinish Pokiston generallarining eng o‘ylamasdan qilingan va eng mantiqsiz hisob-kitoblaridan biridir. Chunki dunyo bu yo‘l hech qachon kutilgan natijani bermaganini ko‘p bora ko‘rgan. Bombardimon o‘yini oxir-oqibat Pokiston generallariga ham bir vaqtlar amerikalik generallar boshidan kechirgan taqdirni olib keladi: mag‘lubiyat, ruhiy va jismoniy yo‘qotishlar hamda tarix xotirasida muvaffaqiyatsiz tajriba sifatida qolish.
