Abdulvohid
Yosh bo‘lish va aqlning zaifligi basiratsiz hayajonning xavfi
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam xavorijlar haqida bayon qilgan yana bir xususiyat ularning yosh va aqlan zaif bo‘lishlaridir. Bu iboradan maqsad yoshlarni yoki yosh bo‘lishning o‘zini qoralash va ayblash emas, balki ilmiy va fikriy jihatdan yetilmagan holda, katta diniy masalalarga shijoat va hayajon bilan kirishib, iymon, kufr, jihod, jamiyat va insonlar hayoti haqida yetarli ilmsiz hukm chiqaradigan holatga ishora qilishdir. Ular eng kichik masalalar sababli musulmonlarni takfir qilib, Islom doirasidan chiqaradilar. Musulmonlarni tezda takfir qilishlarining sabablaridan biri ham ularning yosh va tajribasiz bo‘lishidir.
Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam bunday marhamat qilganlar:
يَخْرُجُ فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ، أَحْدَاثُ الْأَسْنَانِ، سُفَهَاءُ الْأَحْلَامِ، يَقُولُونَ مِنْ خَيْرِ قَوْلِ الْبَرِيَّةِ
[Imom Buxoriy, 3611-hadid]
Tarjimasi: Oxir zamonda bir qavm paydo bo‘ladi. Ular yosh va aqlan sayoz bo‘lib, odamlarning eng yaxshi so‘zlarini gapiradilar…
Ushbu hadisdagi e’tiborga molik jihat shuki, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam faqat ularning so‘zlarining tashqi ko‘rinishiga ishora qilmayaptilar, balki shiorlarning go‘zalligi bilan tushunchaning to‘g‘riligi o‘rtasidagi farqni ko‘rsatmoqdalar. Ba’zan kishining so‘zlari diniy mazmunga ega, chiroyli va hayajonli bo‘lishi mumkin. Ammo uning ortida ilm va to‘g‘ri tushuncha bo‘lmasa, natija shariatning maqsadiga mutlaqo zid bo‘lishi mumkin.
Shu bois, ushbu hadisning muhim saboqlaridan biri diniy masalalarda ilm va yetuklikning ahamiyatidir. Iymon, kufr, jihod, inson qoni va musulmonlarning huquqlariga oid masalalar juda mas’uliyatli va og‘ir mavzulardir. Ularni faqat his-tuyg‘ular, eshitilgan gaplar yoki shaxsiy qarashlar asosida baholab bo‘lmaydi.
Albatta, aziz Islom dini yoshlarni diniy va ijtimoiy ishlarda faol ishtirok etishdan man qilmagan. Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallamning ko‘plab sahobalari yoshligidayoq katta mas’uliyatlarni o‘z zimmalariga olganlar. Demak, muammo yosh bo‘lishda emas, balki yoshlikning bilimsizlik, shoshqaloqlik va basirat yetishmasligi bilan birga kelishidadir. Bunday holat xatolarga sabab bo‘lishi mumkin.
Rasululloh sollallohu alayhi vasallam ushbu xususiyatni bayon qilish orqali, aslida, musulmonlarni ilmiy va fikriy tarbiyaning ahamiyatiga e’tibor qaratishga undamoqdalar. Diniy shijoat va tuyg‘ular ilm, hikmat, sabr hamda Qur’on va Sunnatni to‘g‘ri tushunish bilan birga bo‘lgandagina qadrli bo‘ladi.
Demak, ushbu hadisning muhim xabarlaridan biri shuki, nozik diniy masalalarda faqat jo‘shqin shiorlar va chiroyli so‘zlarga e’tibor qaratish bilan kifoyalanmaslik kerak. Balki so‘zlovchining qaysi manbaga asoslanib gapirayotganiga, uning Qur’on va Sunnatni qanday tushunishiga hamda so‘zlari va xatti-harakatlari shariatning qat’iy tamoyillariga muvofiq kelish-kelmasligiga ham e’tibor berish lozim.
Barcha musulmonlar bunday masalalarga e’tiborli bo‘lishlari va boshqalarni ushbu firqaning takfiriy fikr va aqidalaridan ogoh etish mas’uliyatini his qilishlari kerak. Hozirgi davrda IShID ham ana shu xavorij guruhlaridan biridir. Ularning butun e’tibor va diqqatlari musulmonlarga qaratilgan bo‘lib, aziz Islom bu davrda eng katta zarbani aynan ular tomonidan oldi. Islomiy mamlakatlarning aksariyatida ular buyuk ulamolar va Islom ummatining ulug‘larini yo‘q qilishga urindilar. Ular olib borgan barcha urushlar musulmonlarga qarshi bo‘lgan va hozir ham shunday davom etmoqda.
Bu guruh ham ilk Islom davridagi xavorij singari, Payg‘ambarimiz sollallohu alayhi vasallam hadislarida zikr qilgan ayni odat va xususiyatlar bilan namoyon bo‘lgan. Har bir musulmon ularning barcha odat va xususiyatlaridan xabardor bo‘lishi hamda ularning ildizini quritish yo‘lida Islomiy tuzum bilan hamqadam va hamkor bo‘lishi lozim.
