Vali Xon Kakar
Pokiston bugungi kunda chuqur siyosiy, xavfsizlik va iqtisodiy inqirozning og‘ir bosqichidan o‘tmoqda. Bu holatning asosiy sabablari sifatida armiyaning ichki bo‘linishi, hokimiyat uchun kurash va milliy yagona qarashning yo‘qligi ko‘rsatiladi. General Osim Munir boshchiligidagi armiya o‘zining asosiy, kasbiy va mudofaa vazifasidan chetga chiqib, mamlakat manfaatlaridan ko‘ra shaxsiy manfaat, siyosiy qasos va ichki hukmronlikka e’tibor qaratmoqda.
General Osim Munir nafaqat siyosiy partiyalar o‘rtasidagi nizolarni chuqurlashtirdi, balki armiya ichida ham hozirgi rahbariyatga qarshi jiddiy ziddiyatlarni keltirib chiqardi. Hokimiyatni markazlashtirish, muxolif fikrlarni bostirish va xalq irodasiga qarshi chiqish natijasida Pokistonning harbiy, siyosiy va iqtisodiy barqarorligi tanazzulga yuz tutdi.
Armiyaning g‘ayrakasbiy aralashuvlari nafaqat xalqning ishonchini yo‘qotdi, balki mamlakatning xalqaro nufuziga va qo‘shni davlatlar bilan munosabatlariga ham zarar yetkazdi. Natijada Pokiston bugun na ichki tartibni saqlay oladigan, na mintaqaviy tinchlik va barqarorlik uchun mas’ul rol o‘ynay oladigan davlat sifatida ko‘rsatilmoqda.
Bu beqarorlik faqat ma’muriy muvaffaqiyatsizliklar darajasida qolmadi, balki IShID kabi yovuz guruhlarning o‘sishi va kengayishi uchun xavfli zamin yaratdi. Bugun Pokiston ularning boshpanasi, moliyaviy homiysi va siyosiy tayanchi sifatida gavdalanmoqda.
Ayniqsa, IShID faoliyat doirasining kengaytirilishi, ularga imkoniyat yaratilishi va qo‘shni davlatlarga qarshi vosita sifatida ulardan foydalanish harakatlari shuni ko‘rsatadiki, Pokiston bu guruhni geosiyosiy qurolga aylantirishga urinmoqda. Ammo bu o‘yin nafaqat mintaqa, balki Pokistonning o‘zi uchun ham falokatli oqibatlarga olib keladi natijada ajralish harakatlari, beqarorlik va ichki urush alangasi yanada kuchayadi.
Shu mamlakat ichida armiyaning yuqori martabali zobitlari o‘rtasidagi kelishmovchiliklar, ISI va boshqa xavfsizlik idoralari o‘rtasidagi raqobat hamda fuqarolik institutlarining muntazam zaiflashuvi davlatning harbiy-siyosiy tuzilmasini jiddiy ravishda larzaga keltirdi. Bu ziddiyatlar shunchaki nazariy yoki rasmiy darajada emas, balki qaror qabul qilish, hokimiyatni taqsimlash va strategik ustuvorliklar ustida real to‘qnashuvga aylangan.
Avvallari tizim barqarorligining kafolati hisoblangan intizom va uzluksizlik bugun shubha, raqobat va nizo qurboni bo‘ldi. Ilgari yashirin tarzda ishlagan ISI endilikda armiyaning boshqa bo‘linmalari bilan ochiq to‘qnashuvda, bu esa mamlakat xavfsizlik siyosatini butunlay izdan chiqargan.
Boshqa tomondan, fuqarolik institutlarining qadri va nufuzi armiyaning soyasida oyoq osti qilinmoqda, xalq saylagan hukumatlar esa rasmiy teatr ko‘rinishiga tushib qoldi, xalqning ovozi esa bo‘g‘ib tashlanmoqda. Ilgari xalq va armiya o‘rtasida nisbiy hamjihatlik mavjud bo‘lgan bo‘lsa, endi u o‘rnini ishonchsizlik, norozilik va hatto nafrat egallamoqda. Avvallari faqat afsus shaklida ifoda etilgan norozilik bugun keng fuqarolik noroziliklari, keskin tanqidlar va hatto armiyaga qarshi ayblovlar tarzida namoyon bo‘lmoqda. Bu holat nafaqat armiya, balki butun Pokistonning kelajagi uchun jiddiy xavf tug‘diradi.
Bunday chuqur inqiroz holatida Pokiston o‘z ichki muammolarini yashirishga urinmoqda. Islohotlar o‘tkazish va ichki yo‘nalishlarni tuzatish o‘rniga, xalq va jahon hamjamiyatining e’tiborini chalg‘itish uchun qo‘shni davlatlarning ichki ishlariga aralashmoqda. Bu mas’uliyatsiz strategiya nafaqat Afg‘oniston bilan, balki Hindiston, Eron va boshqa mamlakatlar bilan ham zo‘ravonlik va ishonchsizlik muhitini chuqurlashtirdi. Natijada mintaqaviy xavfsizlik jiddiy xavf ostiga tushib, kengroq mojarolar uchun eshik ochildi.
Boshqa tarafdan, Pokistonning iqtisodiy ahvoli ham nazoratdan chiqdi. Rupiyaning qadri tinmay tushmoqda, import tovarlar aholining qo‘lidan chiqib ketgan, jamiyat ishsizlik, qashshoqlik va iqtisodiy tanglik bilan yuzma-yuz turibdi. Xalqaro moliya institutlari Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi va Jahon banki Pokistonga ishonchsizlik bilan qaramoqda, investorlar esa bozorni tark etishmoqda.
Iqtisodiy beqarorlik, siyosiy bosim, xalq noroziligi va muvaffaqiyatsiz diplomatiya birgalikda Pokistonni ichidan shu qadar yemirib yubordiki, endi uning barcha tomonlaridan qulash alomatlari ko‘rinmoqda. Agar bu jarayon davom etsa, Pokiston nafaqat xalqaro obro‘sini yo‘qotadi, balki ichkarida ham boshqarib bo‘lmaydigan ulkan inqirozga duch keladi.
Xulosa qilib aytganda, bu general Osim Munir boshchiligidagi Pokistonning yutuqlaridir. Ammo bu yutuqlar taraqqiyot ma’nosida emas, balki tanazzul, beqarorlik va to‘qnashuv ma’nosidadir. Agar Pokiston musulmonlari, siyosiy yetakchilari va fuqarolik jamiyati hanuz sukutni tanlasa va jiddiy islohotlar, armiyaning ichki tozaligi, IShID kabi takfiriy guruhlarga qarshi chin dildan kurash hamda qo‘shnilar bilan hurmat va hamkorlik asosidagi munosabatlarni yo‘lga qo‘ymasa, bu inqiroz oxir-oqibat mamlakatning to‘liq qulashiga olib keladi.
Bugungi vaziyat yangi milliy tafakkur, javobgarlik, shaffoflik va xalqparvar boshqaruv tizimini talab qilmoqda. Xalq va armiya o‘rtasida ishonchni tiklash, institutlarni siyosatdan xoli qilish va tashqi siyosatda muvozanatni ta’minlash agar amalga oshirilmasa, Pokiston bugun botgan xatolardan hech qanday saboq olmaydi. Vaqt nihoyatda nozik, va tanlov faqat Pokiston xalqi qo‘lidadir.
