Akbar Jennah
Balujiston viloyatida davom etayotgan zo‘ravonliklar xorijiy aralashuvlar natijasi emas, balki Pokistonning ichki siyosiy muvaffaqiyatsizliklari, inson huquqlarining muntazam ravishda buzilishi va armiyaga tayangan siyosatlarning bevosita oqibatidir. Xalqaro inson huquqlari hisobotlari va mustaqil tadqiqotlar majburiy yo‘qolishlar, keng ko‘lamli harbiy amaliyotlar, sudsiz qatl etishlar, siyosiy huquqlardan mahrum etish va iqtisodiy chetlatish Balujistonni yillar davomida doimiy inqiroz tomon yetaklab kelganini ko‘rsatmoqda. Bu holat davlat va xalq o‘rtasidagi masofani chuqurlashtirib, asosiy qarama-qarshilik omiliga aylangan.
Baluj faollari, talabalar, jurnalistlar va fuqarolik jamiyati vakillarining Pokiston armiyasi va razvedka idoralari tomonidan majburiy yo‘qolishi xalqaro inson huquqlari tashkilotlari uchun jiddiy tashvish manbai bo‘lib qolmoqda. Minglab oilalar hanuzgacha yo‘qolgan yaqinlarining taqdiri haqida bexabar. Bu harakatlar nafaqat xalqaro huquqning ochiqdan-ochiq buzilishi, balki davlat siyosiy muammolarni hal qilish o‘rniga kuch ishlatishni asosiy vosita sifatida tanlaganini ham ko‘rsatadi. Ushbu bosimlar natijasida baluj xalqining noroziligi qarshilik harakatiga aylangan.
Shu bilan birga, mavjud dalillar va ma’lumotlar balujlarning rahbariyati va asosiy qaror qabul qilish markazlari Balujistonning o‘zida joylashganini ko‘rsatadi. Janglarni tashkil etish, amaliyotlarni nazorat qilish va strategik qarorlar aynan muammo shakllangan hududning o‘zida qabul qilinadi. Bugungacha biror-bir ishonchli xalqaro hisobot, razvedka hujjati yoki mustaqil tahlil baluj qurolli rahbariyatining Afg‘oniston yoki boshqa xorijiy davlatlardan faoliyat yuritayotganini tasdiqlamagan. Bu haqiqatni inkor etish tahliliy zaiflik va ataylab haqiqatni buzishdir.
Shunga qaramay, Pokiston ommaviy axborot vositalari va harbiy rejimi inqiroz mas’uliyatini muntazam ravishda xorijiy davlatlarga, xususan Afg‘onistonga yuklashga urinmoqda. Bu da’volar asosan siyosiy bosimni kamaytirish, global jamoatchilik fikrini chalg‘itish, xorijiy yordamni jalb qilish va ichki muvaffaqiyatsizliklarni yashirish maqsadida ilgari suriladi. Afg‘oniston nomini tilga olish muammoni hal etish emas, balki haqiqatdan qochish vositasidir.
Afg‘oniston Islomiy Amirati o‘zining rasmiy siyosati va asosiy tamoyillariga muvofiq ravishda doimo boshqa davlatlarning ichki ishlariga aralashmaslik prinsipiga sodiq bo‘lib kelgan. Bu pozitsiya faqat bayonotlarda emas, balki amalda ham isbotlangan. Amirat bir necha bor ta’kidlagan va amaliy siyosatda ko‘rsatganki, u qo‘shni davlatlarning beqarorligidan foyda ko‘rmaydi va Afg‘oniston hududidan boshqalarga qarshi foydalanilishiga yo‘l qo‘ymaydi. Ushbu tamoyilga rioya etish mintaqaviy barqarorlik uchun muhim omil hisoblanadi.
Haqiqat shundan iboratki, agar Pokiston harbiy rejimi bu chuqur inqirozdan chiqishni istasa, asossiz ayblovlar o‘rniga ichki muammolarni hal etish uchun jiddiy qadamlar tashlashi lozim. Mas’uliyatni qo‘shnilarga yuklash na urushni tugatadi va na Balujiston xalqining jarohatlarini davolaydi. Eng to‘g‘ri yo‘l siyosiy yechim yo‘lini tanlash, inson huquqlari buzilishini to‘xtatish, Balujiston aholisi uchun qonuniy siyosiy ishtirokni ta’minlash va zarurat tug‘ilganda xalqaro hamjamiyat hamda vositachi institutlardan adolatli va barqaror yechim topish uchun yordam so‘rashdir.
Xulosa qilib aytganda, balujlar va Pokiston o‘rtasidagi hozirgi zo‘ravonliklar ushbu mamlakat harbiy rejimining siyosatlari natijasidir. Qanday urug‘ sepilgan bo‘lsa, bugun o‘sha hosil olinmoqda. Muammoning ildizlariga e’tibor qaratilmaguncha va ayblovlar boshqalarga yuklanishda davom etar ekan, bu inqiroz ham davom etaveradi.
Haqiqat ravshan: Balujiston inqirozi Pokistonning o‘zida yuzaga kelgan va uning yechimi ham aynan o‘sha yerda Kobulda emas.
