Abbos G‘aznaviy
Har bir lahzasi kuch, siyosat va iqtisod o‘rtasidagi yashirin raqobat maydoniga aylanib borayotgan dunyoda, Eron va Amerika o‘rtasidagi mavjud qarama-qarshilik shunchaki ikki davlat o‘rtasidagi mojaro emas; balki global muvozanatni qayta belgilashdagi muhim bir lahza hisoblanadi. Bu yerda har bir harakat oddiy taktika emas, balki kelgusi o‘n yilliklar uchun kuch xaritasida yangi chiziqlarni chizishdir.
Amerika hali ham o‘zini global tartib markazi deb biladi va o‘z ta’sirini saqlab qolishga hamda strategik yo‘llar ustidan nazoratni yo‘qotmaslikka intiladi. Hormuz bo‘g‘ozi hayotiy nuqta sifatida faqat geografik joy emas, balki jahon iqtisodining nafas yo‘lidir. Ammo bu safar Vashington qarshisida endi bir ishora bilan o‘zgarib ketmaydigan dunyo turibdi. Bu yerda har bir harakat global kuchlar, iqtisodiy bosimlar va siyosiy cheklovlar soyasida baholanadi.
Boshqa tomonda esa Eron shunday pozitsiyani ifodalaydiki, unda ortga chekinish mag‘lubiyat sifatida qabul qilinadi. Uning siyosati faqat omon qolish uchun emas, balki ta’sirini kengaytirishga ham qaratilgan. Eron o‘zini nafaqat mustaqilligini saqlab qoladigan, balki mintaqaviy muvozanatni shakllantirishda ham markaziy rol o‘ynaydigan kuch sifatida mustahkamlashga harakat qilmoqda. Shu sababli uning har qanday bosimga javobi faqat mudofaa emas, balki faol qarshilikdir.
Ammo savol shuki: bu uzoq va murakkab raqobatda kim kuchliroq bo‘ladi va kim zaiflashadi? Javob oddiy emas, chunki bu qarama-qarshilik faqat harbiy maydonda o‘lchanmaydi. Agar urush kengaysa, tomonlarning hech biri zarar soyasidan qochib qutula olmaydi. Jahon iqtisodi beqarorlashadi, energiya narxlari oshadi va mintaqaviy barqarorlik jiddiy tahdid ostida qoladi. Bunday vaziyatda foyda urushni istagan emas, balki inqirozlarni boshqara olgan tomonga nasib etadi.
Amerika harbiy qudrat jihatidan ustun bo‘lishi mumkin, ammo uzoq davom etadigan urush xarajatlari, ichki bosimlar va xalqaro siyosiy cheklovlar bu ustunlikni og‘ir yukga aylantirishi mumkin. Eron esa iqtisodiy bosimlarga duch kelayotgan bo‘lsa-da, nosimmetrik urushlardagi tajribasi, mintaqaviy aloqalari va uzoq muddatli qarshilik salohiyati unga bosimlarga bardosh berish imkonini beradi.
Bu jarayonda asosiy o‘zgarish global tizimning o‘zida yuz bermoqda. Endi bir kuch raqobsiz hamma narsani nazorat qila oladigan davr ortda qoldi. Ko‘p qutbli dunyo har bir qarama-qarshilikni yanada kengroq tenglamaga aylantirmoqda. Bunday sharoitda bir davlatning zaiflashuvi boshqasining mutlaq kuchga aylanishini anglatmaydi, balki yangi o‘yinchilarning paydo bo‘lishiga yo‘l ochadi.
Shunday qilib, natija shundan iboratki, bu qarama-qarshilik nafaqat g‘olib va mag‘lublarni aniqlaydi, balki kuch tushunchasining o‘zini ham o‘zgartiradi. Haqiqiy kuchli tomon urush bilan birga tinchlikni boshqarish qobiliyatiga ega bo‘lgan tomondir; zaif esa faqat kuch ishlatishga tayanib, o‘zgarayotgan dunyo haqiqatlariga ko‘z yumgan tomondir.
Yakunida bu raqobat bir haqiqatni ochib beradi: bugungi dunyoda haqiqiy kuch faqat qurollarda emas, balki aql, sabr-toqat va strategik qarashda mujassamdir. Kim bu haqiqatni anglab yetsa, kelajakda dunyo xaritasining cho‘qqisida o‘sha turadi.