Ahmad Yahyo
Insoniy fojianing qiyofasi
Bugungi G‘azo manzarasi to‘liq ma’noda bir insoniy fojianing oynasidir; bu fojia dunyoning rozi bo‘lgan sukuti ostida, olamning bir burchagini asta-sekin yutib bormoqda. Bu musibat afsonalarda emas, balki achchiq, hazm qilib bo‘lmas va yurakni tilka-pora qiluvchi raqamlar shaklida namoyon bo‘lmoqda raqamlar esa fojeaning naqadar chuqur ekanini ko‘rsatadi. Bugun biz oddiy hududiy urush emas, balki bir xalqni bosqichma-bosqich yo‘q qilish va parchalashni ko‘zlagan “demografik muhandislik loyihasi” bilan yuzma-yuz turibmiz. Falastin hukumatining Media idorasi 2025 yil bo‘yicha e’lon qilgan keng qamrovli hisobotida bu tengsiz fojianing dahshatli qiyofasi chizib berilgan bo‘lib, inson huquqlari tashkilotlari ushbu yilni 1967 yildan buyon Falastin uchun eng o‘limli yil deb atagan.
Ushbu insoniy falokat markazida shafqatsiz qirg‘in turibdi. 2025 yil davomida G‘azoda shahid bo‘lganlar va bedarak yo‘qolganlar soni 29 117 nafarga yetdi. Ularning orasida 5 437 nafar bola va 2 475 nafar ayol bor. Bu raqamlarning dahshati shundaki, jarohatlanganlar soni 62 853 nafarga yetgan, yana 3 400 ga yaqin kishi vayronalar ostida qolib, taqdiri noma’lumligicha qolmoqda. Bu esa so‘nggi ikki yil davom etgan qonli kitobning faqat bir bobidir. Chunki 2023 yil oktabridan buyon halok bo‘lganlar soni 72 ming kishidan oshgan, ularning 98 foizi G‘azoga to‘g‘ri keladi va bu hudud aholisining 10 foizidan ortig‘i o‘ldirilgan yoki yaralangan.
Bu jarayonning eng achchiq yakuni misli ko‘rilmagan demografik pasayish bo‘ldi. So‘nggi ikki yil ichida G‘azo sektori aholisi 10,6 foizga kamayib, taxminan 2,38 milliondan 2,13 million kishigacha tushib ketdi. Bu kuniga o‘rtacha 310 kishiga kamayish deganidir. Ushbu pasayish faqat urush oqibati emas, balki qirg‘in, bedaraklik, majburiy ko‘chish hamda ochlik, ruhiy bosim va xavfsizlik yo‘qligi sababli tug‘ilish darajasining keskin tushib ketishi natijasidir.
Qirg‘in bilan bir qatorda, tizimli qamal va ochlik siyosati yanada o‘ldiruvchi qurol sifatida qo‘llanildi. Bu siyosat shu qadar shafqatsiz amalga oshirildiki, 2025 yil “G‘azo tarixidagi eng o‘limli ocharchilik yili” sifatida qayd etildi. Bu yil davomida 650 mingdan ortiq bola ochlikdan o‘lish xavfi ostida qolgan, shuningdek 40 ming chaqaloq oziq-ovqat yetishmovchiligi sabab jiddiy xavfga duch kelgan. Bo‘sh qozonlar ko‘targan och bolalar tasviri ushbu fojianing global ramziga aylandi.
Sionistik rejim o‘tish punktlarini yopish orqali 2025 yilning 220 kuni davomida jami 132 ming yordam yuk mashinasining kirib kelishiga to‘sqinlik qildi va hatto vaqtinchalik sulhlar paytida ham bu to‘sqinliklarni davom ettirdi. Bu qamal shu darajada samarali bo‘ldiki, nihoyat BMT 2025 yilda G‘azo sektorining shimolida rasman “ocharchilik” holatini e’lon qildi bu holatda ochlik ko‘rsatkichlari barcha qizil chiziqlardan oshib ketgan edi. G‘azo sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotiga ko‘ra, shu yilning o‘zida 475 kishi faqat ochlik va to‘yib ovqatlanmaslik sababli vafot etgan bo‘lib, ularning 165 nafari bolalar edi.
G‘azodagi vayronagarchilik tizimi to‘liq va misli ko‘rilmagan darajaga yetdi. 2025 yilda shahar infratuzilmasining 90 foizi yo‘q qilindi va faqat shu yilning o‘zida 106 400 ta turar-joy butunlay vayron etildi. G‘azo aholisining 90 foizi majburiy ko‘chirilgan, 213 ming oila (taxminan 2 million kishi) bir necha bor o‘z uy-joyini tark etishga majbur bo‘lgan. Faqat 2025 yilning o‘zida to‘g‘ridan-to‘g‘ri iqtisodiy zarar 33 milliard dollarga yetdi. Ammo fojia faqat uy-joylar bilan cheklanmaydi: maktablarning 95 foizi shikastlangan, 34 ta masjid butunlay vayron qilingan, qishloq xo‘jaligi yerlarining 80 foizi yo‘q qilingan, suv va kanalizatsiya tarmoqlari esa tizimli ravishda nishonga olingan.
Bu vayronaliklar orasida sog‘liqni saqlash inqirozi omon qolishning har qanday imkoniyatini toraytirdi. Faqat 2025 yilning o‘zida 22 ta shifoxona faoliyatdan chiqdi va umumiy hisobda tibbiy muassasalarning 94 foizi shikastlangan yoki yo‘q qilingan. Bunday sharoitda 12 500 nafar saraton kasali o‘lim xavfi ostida qolgan, 47 ming homilador va emizikli ayollar esa jiddiy sog‘liq xavflariga duch kelgan. Hisobotlarga ko‘ra, aholining 90 foizidan ortig‘i eng zarur ehtiyojlarni ham sotib olishga qodir emas, suv va kanalizatsiya tizimlarining vayron bo‘lishi esa yuqumli kasalliklarning keng tarqalishiga olib kelmoqda.
Bu barcha holatlar yakunda to‘liq miqyosdagi insoniy fojiani namoyon etmoqda. Ammo dunyo bu shafqatsizlik manzarasi qarshisida ma’noli va ezuvchi sukutni tanladi. G‘azoni yondirayotgan olov faqat tuproq, tosh va inson jonlarini emas butun bashariyat vijdoni va zamonaviy sivilizatsiyaning axloqiy poydevorini ham kulga aylantirmoqda. Bu global sukutning o‘zi ham ushbu fojianing ajralmas bir qismidir.