Basham shahid
- Islom olamida yagona siyosiy rahbariyatning yo‘qligi
Tarix davomida musulmonlarning muvaffaqiyatlariga olib kelgan muhim omillardan biri yagona va qudratli siyosiy rahbariyatning mavjudligi bo‘lgan. Aksincha, bugungi davrda musulmonlarning tanazzulga yuz tutishining asosiy sabablaridan biri Islom olamida yagona siyosiy rahbariyatning yo‘qligidir.
Usmoniy xalifaligi kofirlar qo‘li bilan qulatilib, tarix sahnasidan yo‘q bo‘lgach, bu holat ham musulmonlar zaiflashuvining muhim omillaridan biriga aylandi. Islom mamlakatlari dushmanlar hukmronligi ostiga tushdi, musulmonlar esa mayda hududlar va kichik-kichik davlatlarga bo‘linib ketdi. Dushmanlar aynan shu xalqlar ichidan o‘zlariga xizmat qiladigan shaxslarni tanlab, ularni musulmonlar ustidan hukmron qildilar; ular musulmonlarni bosim ostiga oldilar, xor va zalil etdilar hamda ularning iqtisodiy boyliklarini kofirlarga topshirdilar. Agar kimdir kofirlarning zulmi va tajovuziga qarshi himoya yoki norozilik ovozini ko‘tarsa, u yoki o‘ldirildi, yoki qamoqxona panjaralari ortiga tashlandi.
Xulosa qilib aytganda, musulmonlar yagona rahbariyatdek buyuk ne’matdan mahrum bo‘ldilar va shundan so‘ng dushmanlarning fitna va makrlarining asosiy nishoniga aylandilar. Shunga qaramay, tarixning ko‘plab davrlarida musulmonlar yo yagona rahbariyatga, yoki bir nechta qudratli yetakchilarga ega bo‘lib kelganlar.
Musulmonlar rahbariyatining so‘nggi mustahkam qal’asi Usmoniy imperiyasi edi. Usmoniy imperiyasi rahbarlari besh asr davomida Islom olamiga muvaffaqiyatli rahbarlik qilib, o‘z hududlarini himoya qila oldilar. Shu davrda qudratli Usmoniy davlati Islom ummatining qudrati va birligining ramzi bo‘lib, Yevropaliklarning Islom yerlariga bostirib kirishi va ularni bosib olishi yo‘llari yopiq edi.
Islom dushmanlari ham shuni anglab yetgan ediki, Usmoniy davlati mavjud ekan, ular o‘z mustamlakachilik maqsadlariga erisha olmaydilar. Aynan shu nuqtadan boshlab, Usmoniy imperiyasini yo‘q qilish rejasi yevropaliklar tomonidan ishlab chiqildi. Nihoyat, milodiy XX asr boshlarida Mustafo Kamol Otaturkning paydo bo‘lishi bilan Usmoniy imperiyasi tobutiga so‘nggi mix qoqildi.
Usmoniy imperiyasining parchalanishi bilan musulmonlarning birlik va qudrati asoslari yemirildi va Islom olami geografiyasida katta-kichik ko‘plab davlatlar paydo bo‘ldi. Bu davlatlarning aksariyati Sharq va G‘arbga qaram bo‘lib, haqiqiy mustaqillik va real qudratdan mahrum edi. Ular musulmonlarning avvalgi izzat va buyukligini qayta tiklay olmadilar, balki aynan shu hukumatlarning beparvoligi va loqaydligi sabab musulmonlarning tanazzuli yanada chuqurlashdi.
Qanday shaklda bo‘lishidan qat’i nazar, yagona siyosiy rahbariyat Islom ummati uchun zarur va dolzarb ehtiyojdir. Agar bu ehtiyoj qondirilmasa, na musulmonlarning ovozi dunyoda eshitiladi va na ular global o‘zgarishlar va jarayonlarda ijobiy hamda samarali rol o‘ynay oladilar.