Muhammad Turki
Garchi IShID (Daesh) Iroq va Shomda davlat tuzilganini e’lon qilib o‘zini “jahon xalifaligi” da’vogarlaridan deb bilgan bo‘lsa-da aslida bu guruhning asoschilari va dastlabki rahbarlari sobiq Baas partiyasining ofitserlari bo‘lgan. Bu esa guruhning asl mohiyati haqida jiddiy shubhalarni tug‘diradi. Chunki ularning xalifalik e’loni boshqa jihodiy guruhlarni takfir qilishlari va ular bilan jang qilish siyosati haqiqiy Islomiy xalifalik ruhidan emas balki razvedka tashkilotlarining uslub va siyosatlaridan dalolat beradi.
Bu guruh dastlab Iroqda mujohidlar va musulmon tinch aholiga qarshi hujumlar uyushtirar edi. Keyinchalik ularning bu faoliyati Suriya Afg‘oniston Somali va boshqa musulmon mamlakatlarga ham yoyildi. Bu esa ochiq-oydin ko‘rsatadiki, haqiqiy xalifalik tushunchasi ya’ni musulmonlarni himoya va birlikka chaqiruvchi kuch bilan IShIDning amaliy faoliyati o‘rtasida chuqur va ochiq tafovut mavjud.
IShIDning Afg‘oniston Islomiy Amirligini tan olmasligi va Islomiy tizimga qarshi jang qilishi bu guruhning haqiqiy Islomiy davlatdan qanchalik uzoqlashganini ko‘rsatadi. Bu ularning eng yaqqol og‘ish va printsipsizlik belgilaridan biridir.
IShID asoschilari haqida muhim ma’lumotlar o‘sha paytda oshkor bo‘ldi, qachonki Iroq ichki ishlar vazirining sobiq o‘rinbosari bir necha rasmiy hujjatlarni Birlashgan Arab Amirliklaridagi bir axborot agentligiga topshirdi. Shuningdek Germaniyada chiqadigan bir jurnalda ham bu guruh haqidagi hujjatlar e’lon qilindi.
Samir Abdul Muhammad al-Halfaviy Haji Bakr laqabi bilan tanilgan va IShIDning eng ta’sirli shaxslaridan biri hisoblangan sobiq Baas ofitseridir. U Bucca lagerida hibsda saqlanganidan keyin Iroqdagi qarshilik guruhlari bilan aloqa o‘rnatdi va keyinchalik Suriyada IShIDning ta’sirli vakili sifatida faoliyat yuritdi. Nihoyat u o‘sha yerda o‘ldirildi.
Abu Ayman al-Iroqiy IShIDning boshqa harbiy qo‘mondonlaridan biri ham ko‘plab safdoshlari singari sobiq Baas zobiti edi. U Iroq rejimi qulashidan oldin va AQSh bosqinidan avval harbiy razvedka ofitseri bo‘lgan. Mamlakat bosib olingach, u uch yil qamoqda o‘tirgan. Keyinchalik Suriyaga o‘tgan bu IShID qo‘mondoni Mosulga qaytgach g‘alati sharoitda o‘ldirildi.
Abu Ahmad al-Alvoniy hujjatlarda tilga olingan yana bir qo‘mondondir. Ma’lumotlarga ko‘ra uning asl ismi Valid Jasim bo‘lgan va u ham sobiq Baas zobiti edi. Ba’zi manbalar uni Iroqda hujum chog‘ida o‘ldirilgan deb da’vo qilsa-da boshqa dalillar u hanuz tirik bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.
Abu Abdurrahmon al-Balaviy ham IShIDning Oliy harbiy kengashi asoschilaridan biri bo‘lib, ilgari tashkilot kengashi rahbari lavozimida ishlagan. Uning asl ismi Adnan Ismoil Najm bo‘lgan va u ham Iroqning sobiq harbiy amaldorlaridan edi. U ham “Bucca” lagerining sobiq mahbuslaridan biri edi.
Bugun ko‘plab dalillar shuni ko‘rsatadiki IShID ayniqsa yoshlarni Afg‘oniston Islomiy Amirligiga qarshi jangga undovchi targ‘ibotlari orqali nafaqat tashkil topgan paytda razvedka manbalarining rahbarligi ostida shakllangan balki hozirgacha ham ayrim josuslik idoralari bilan aloqada. Bu guruh Afg‘onistonda terrorchilik amaliyotlarini o‘tkazish uchun hali ham ba’zi mamlakatlardan moliyaviy yordam olmoqda.
