Hijoz Tamim
Soxta hujjatlarni tayyorlash manbalari va yo‘llari:
IShID va unga o‘xshash tarmoqlar uchun soxta hujjatlar moliyaviy firibgarlik (financial fraud), ijtimoiy nafaqa firibgarligi (benefit fraud) va shaxsiyatni o‘zgartirishda muhim vosita hisoblanadi. Bu hujjatlar turli yo‘llar bilan qo‘lga kiritiladi: ayrimlari to‘g‘ridan-to‘g‘ri jinoiy tarmoqlar orqali, boshqalari esa kiber firibgarlik va aldovlar yordamida tayyorlanadi. Quyida eng muhim usullar keltiriladi:
1:Vositachilar va laboratoriyalar orqali soxta hujjatlar tayyorlash:
Yevropa va Osiyoning ko‘plab davlatlarida hujjatlarni o‘zgartirish, nusxalash yoki ishlab chiqarish bilan shug‘ullanuvchi texnik laboratoriyalar va qalbakilashtirish tarmoqlari mavjud bo‘lib, ularning faoliyati quyidagicha:
1:Mutaxassis shaxslar pasportlar, ID kartalar va yashash hujjatlarining yuqori sifatli soxta nusxalarini tayyorlaydi.
2:Asl hujjatlardagi xavfsizlik belgilarini (hologramma, shtrix-kod, chip) taqlid qiladi.
3:Davlat skanerlari va dastlabki xavfsizlik tekshiruvlaridan o‘ta oladigan hujjatlarni ataylab ishlab chiqaradi.
4:Ushbu laboratoriyalar IShID tarmoqlari uchun soxta hujjatlarning yirik manbasi hisoblanadi.
2:Kontrabanda tarmoqlari orqali:
Odam savdosi bilan shug‘ullanuvchi kontrabandachilar va noqonuniy sayohat tarmoqlari soxta hujjatlar savdosida muhim rol o‘ynaydi. Asosiy mexanizmlar:
1:Kontrabandachilar soxta pasport va shaxsni tasdiqlovchi hujjatlarni sotib olish va sotish bilan shug‘ullanadi.
2:Yevropaga noqonuniy yo‘l bilan borishni istagan shaxslar ushbu tarmoqlar orqali soxta shaxsiyatlarga ega bo‘ladi.
3:Bu kontrabanda yo‘li bilan olingan shaxsiyatlar keyinchalik IShIDning moliyaviy operatsiyalarida benefit fraud uchun ishlatiladi.
4:Ayrim kontrabandachilar hujjatlarni yashirincha o‘tkazish yo‘llariga ega bo‘lib, ularni aniqlash juda qiyin.
3:Haqiqiy shaxslarning identifikatsiyasini o‘g‘irlash Identity Theft:
Bu usul, ayniqsa, kiber jinoyatlar ko‘payishi bilan keng tarqaldi va quyidagi shakllarda amalga oshiriladi:
1:Shaxsiy ma’lumotlar xakerlik, ma’lumotlar bazalarining sizib chiqishi yoki leak saytlar orqali o‘g‘irlanadi.
2:Ushbu ma’lumotlar (ism, tug‘ilgan sana, manzil, milliy raqam) soxta hujjatlar tayyorlashda ishlatiladi.
3:Haqiqiy shaxs egasi uning nomidan ijtimoiy yordamlar uchun ariza topshirilganidan bexabar bo‘ladi.
4:IShID ba’zan Yevropada yashovchi, biroq rasmiy tizimlar bilan kam aloqada bo‘lgan shaxslarning identifikatsiyasini o‘g‘irlaydi.
4:Odamlarning hujjatlari evaziga pul to‘lash yoki ularni o‘g‘irlash:
Soxta hujjatlar tayyorlashdan tashqari, IShID haqiqiy hujjatlarni ham qo‘lga kiritadi; ba’zilari rozilik bilan, ba’zilari majburan va ba’zilari pul evaziga. Bu bir necha usulda amalga oshiriladi:
1:Ayrim nafaqa oluvchilar o‘z kartalari va hujjatlarini bevosita pul evaziga topshiradi.
2:Uysizlar, giyohvandlar yoki og‘ir iqtisodiy ahvoldagi shaxslar hujjatlarini bir necha yuz yevroga sotadi.
3:Hujjatlar cho‘ntak o‘g‘rilari va uy o‘g‘rilari orqali qo‘lga kiritiladi.
Keyinchalik bu hujjatlar soxta ma’lumotlar bilan o‘zgartiriladi va ijtimoiy yordamlarni olishda ishlatiladi. Ushbu usul samarali hisoblanadi, chunki hujjatlar asl bo‘ladi va aniqlanish ehtimoli past.
Tizimdan suiiste’mol qilish usuli
Soxta hujjatlar, o‘zgartirilgan shaxsiyatlar va o‘g‘irlangan ma’lumotlar jinoiy tarmoqlarga tushgach, ijtimoiy yordam tizimi osonlik bilan firibgarlik nishoniga aylanadi. Bu jarayon IShIDning moliyaviy tarmoqlari uchun muhim va barqaror manba yaratadi. Soxta yoki o‘g‘irlangan hujjatlar orqali jinoyatchilar turli shaxsiyatlar nomidan yordam dasturlariga ro‘yxatdan o‘tadi, shunday qilib bitta shaxs bir vaqtning o‘zida bir nechta odam sifatida (Multiple Identities) qayd etiladi.
Qanday qilib suiiste’mol qilinadi?
1:Bir nechta ism bir nechta ariza:
Firibgarlar bir ism bilan ishsizlik nafaqasini, boshqa ism bilan oilaviy yordamni, uchinchi ism bilan esa qochqinlar yoki urush qurbonlari uchun mo‘ljallangan maxsus yordamlarni olishi mumkin.
2:Bir nechta shaxsiyat nomidan yordam olish:
Bir shaxs soxta hujjatlar yordamida ko‘p karra imtiyoz oladi: ikki xil shaxsiyat nomidan ijtimoiy nafaqa, uch xil ism ostida ishsizlik va oilaviy yordam, hatto to‘rtgacha shaxsiyat ro‘yxatdan o‘tkazilib, har biri alohida yordam oladi.
Yevropadagi ko‘plab ishlar shuni ko‘rsatadiki, ayrim shaxslar uch yoki to‘rt shaxsiyatdan foydalangan holda oyiga o‘n minglab yevro olgan.
3:Davlat nazoratidan chetda qolish:
Quyidagi omillar sababli bu firibgarliklar uzoq vaqt davomida aniqlanmay qoladi:
4:Shaxsiyatlar turli shahar va shtatlarda ro‘yxatdan o‘tkaziladi.
5:Chip, shtrix-kod va hujjatlar bazalarida kichik o‘zgarishlar kiritiladi.
6:Turli ismlar uchun alohida bank hisoblari ishlatiladi.
Bu jarayonda soxta hujjatlarning sifati shunchalik yuqoriki, u ko‘plab ma’muriy xodimlar yoki avtomatlashtirilgan tizimlar tekshiruvlaridan bemalol o‘tadi.