No’mon Said
Islom olami tarixida musulmonlarni takfir qilish, bu aqidaga asoslanib urush va qon to‘kish yangilik emas; balki qadimiy bir zanjirdir. Bunga Amirul-mo’minin Hazrati Ali karramallohu vajhahu va Hazrati Muoviya roziyallohu anhumo o‘rtasidagi hukmni uchinchi kishiga topshirishni kufr deb hisoblab, ularning tarafdorlarini qatl qilgan xavorijlarning qo‘zg‘oloni misol bo‘la oladi.
Xavorij nafaqat Hazrati Ali va Hazrati Muoviya roziyallohu anhumo o‘rtasida hakam tayinlanishini kufr deb bildilar, balki katta gunoh sodir etganlarni ham, hatto ommaviy musulmonlarni ham murtad hisoblab, ularni o‘ldirishni vojib deb bildilar. Ularning bu boradagi dalillari Qur’oni Karimning zohiriga asoslanmagan, balki o‘z shaxsiy fikr va soxta tafsirlariga tayanilgan edi.
Xavorij Qur’on zohiriga shu qadar qiziqardilarki, sahobalar davrida ularga qorilar guruhi laqabi berilgan edi. Ular Basrani egallagan paytida olti ming kishini qatl qildilar, shu bois bu hujum Qorilarning Basraga hokimiyati deb eslab kelinadi.
Basradan so‘ng, Zahhok ismli mashhur xavorij qo‘mondoni Kufa shahriga ham hujum qildi va uni qo‘lga oldi. U Kufa masjidiga kirib, qilichini ko‘tarib, minglab qurollangan askarlari oldida e’lon qildi: Kufaliklarning barchasi birma-bir oldimga kelib kufridan tavba qilsin, aks holda ularni ham basraliklar kabi qatl qilaman. Zahhok Basrada qilgan jinoyatini Kufada ham takrorlamoqchi edi, ammo Imom Abu Hanifa rahmatullohi alayhning sabri, tadbiri va hikmati bu fitna rejasiga to‘sqinlik qildi. Aks holda Basradagi fojia Kufa uchun ham muqarrar edi.
Bu voqeaning tafsilotini Molana Monazir Ahsan Giloni rahmatullohi alayh Imom Abu Hanifaning siyosiy hayoti nomli kitobida zikr etgan. Xulosa shunday: Zahhokning e’lonidan keyin Imom Abu Hanifa rahmatullohi alayh uyidan chiqib masjidga bordi va Zahhokning qarshisida turib, undan so‘radi: Nega Kufaliklarni o‘ldirishga hukm berding?
Zahhok dedi: Chunki ular murtad bo‘ldilar va o‘ldirilishlari kerak”.
Imom dedi: “Murtad dinidan voz kechib, boshqa dinni tanlagan kishidir. Kufaliklar esa tug‘ilgan paytdagi e’tiqodlarini saqlab qolganlar, dinlarini o‘zgartirmaganlar. Shunday ekan, ularni murtad deb hukm qilish asossizdir.
Imomning bu so‘zlari Zahhok qalbiga ta’sir qildi. U: Axto’na biz xato qildik dedi va qilichini pastga tushirdi. Shogirdlariga ham qurollarini tashlashni buyurdi. Shu tarzda Kufaliklar qirg‘indan qutulib qoldilar. Takfir, qatl va xavorij urushlari avj olgan o‘sha davrda bu voqea tariximizning eng achchiq sahifalaridan biridir.
Bugun ham o‘sha takfiriy fikrning yangi to‘lqini islom olamining ko‘plab nozik hududlarini qamrab olgan. Islom dushmanlari esa undan uyushgan holda foydalanmoqdalar. Vaziyat shu qadar og‘irlashdiki, olimlar, mutafakkirlar va islom ummatining ziyolilarini hayrat va tashvishga solmoqda, va dunyoning hech bir joyida hech bir ziyrak musulmon uning yomonligidan omonda qolmagan.
Zamonaviy xavorijlar va fasod chiqaruvchilar taxminan bir asr oldin Jazoirda paydo bo‘ldilar. Barcha islomiy oqimlar va diniy harakatlar Islomiy Najot Jabhası nomi ostida siyosiy ittifoq tuzdilar va sekulyarlarga qarshi Jazoir siyosatida kuchli milliy qudratga aylandilar.
Bu jabhа saylovda qatnashib, birinchi bosqichda 80 foizga yaqin ovozni qo‘lga kiritdi. Bu natija dunyo sekulyar kuchlarini juda hayratga soldi. Bu jarayon davom etmasligi uchun turli choralar ko‘rildi, saylovlar bekor qilindi va hokimiyat armiyaga topshirildi.
Shundan so‘ng, islomiy oqimlarni zaiflashtirish va yo‘q qilish jarayoni boshlandi. Bu yo‘lda hech qanday zulm va fitnadan qaytishmadi. Eng katta fitnalardan biri xavorijlik (takfiriy) g‘oyasini targ‘ib qilish bo‘ldi. Bu orqali takfiriy fikrlar islomiy oqimlar orasiga singdirilib, ichki urushlarga zamin hozirlandi. Afsuski, bu fitna ta’sir qildi va o‘n yil ichida qariyb yuz ming begunoh musulmon qatl qilindi.
Yanada achchiqrog‘i, ko‘p marotaba tadqiqot markazlari va dunyo olimlaridan Jazoirdagi qonli urush haqida hujjatli hisobot tayyorlash talab qilindi, shunda islom ummati, ayniqsa yosh avlod bunday fitnalardan ogoh bo‘lishi mumkin edi. Ammo afsuski, islom ummatida tadqiqot, mutolaa, hujjatlashtirish va haqiqatni izlash ruhi so‘nib ketgan, shu bois bu borada jiddiy ishlar amalga oshmadi. Natijada bunday muhim tarixiy boblardan bexabar qolish kelajak avlodlar uchun katta zarar keltiradi.
Jazoirdan so‘ng, shu tajriba Misr, Shom, Iroq va boshqa mamlakatlarda ham takrorlandi. Ko‘rdikki, Suriya va Iroq rejimlarining zulmlariga qarshi chiqqan guruhlar qanday qilib takfir va qotillikka tortildi va xavorij g‘oyalari ular orasiga qanday usta bilan singdirildi.
Afg‘oniston uchun ham ayni reja tuzilgan edi. Ammo, alhamdulillah, Islomiy Amorat ba’zi sohalarda muhim qadamlar tashladi va murakkab vaziyatni o‘z foydasiga boshqara oldi. Jumladan:
1. Ahli Sunna val-Jamoatdan boshqa barcha fikriy, islohotchi, fuqaroviy va ijtimoiy loyihalarga yakun berdi.
2. Barcha guruh, tashkilot, jamiyat va katta-kichik harakatlarni nazorat qildi.
3. Mamlakat miqyosida hanafiy fiqhiga asoslangan diniy birlikni o‘rnatdi.
4. Xavorijlarning e’tiqod, aqida, fikr va tarixini xalqqa bayon qildi.
5. Ularga qarshi muntazam va samarali amaliyotlar olib bordi.
6. Ulamolar tomonidan barcha xavorij oqim va qiyofalariga yagona ta’rif va umumiy hukm berildi.
Alhamdulillah, bugun bizda islomiy hukumat mavjud. Bizning ahvolimiz boshqalarnikidan ancha yaxshidir. Imkoniyatlar mavjud, imkon va salohiyatlar yaratilmoqda va kundan-kunga ishlarni amalga oshirish qudrati ortmoqda.
Shunday ekan, faryod va nadomat davri o‘tdi, foydasiz bahs va natijasiz munozara zamoni ham tugadi. Endi navbat yozuvchilar, olimlar va tadqiqot muassasalariniki. Ular maydonga chiqib, bunday fitna va loyihalarni tadqiq, tahqiq va hujjatlashtirishlari kerakki, hozirgi ummat hamda kelajak avlodlar bu fitnalardan omonda bo‘lsinlar.
