Ajmal G‘aznaviy
Musulmonlar orasidagi ishonch devorlarini kim qulatmoqda? Bu savol faqat hissiy reaksiya emas, balki shunday bir ssenariyga ochilgan eshikki, unda har bir tomchi qon bilan shubha, nafrat va ishonchsizlikning yangi sahifasi ochiladi. Bu voqealar tasodifiy ko‘rinmaydi, aksincha musulmonlarni o‘zlarining umumiy insoniy va islomiy kimligidan uzoqlashtirish hamda tafovutlar asosida doimiy dushmanlikka undashga qaratilgan rejaning bir qismidir.
IShID zamonaviy terrorizmda faqat bir nom emas, balki onglarni egallashga qaratilgan tartibli loyihadir. Bu guruh yaxshi biladiki, agar onglar zabt etilsa, geografiya o‘z-o‘zidan taslim bo‘ladi. Shu sababli ularning jang maydoni faqat shaharlar yuzasi emas, balki fikr, his-tuyg‘u va rivoyatlarning tub qatlamlarida kechadi. Ular har bir voqeani shunday talqin qiladilarki, natijasi oldindan belgilangan bo‘ladi: sunniylar va shialar o‘rtasida shubha, masofa va doimiy ishonchsizlikni kuchaytirish.
Bu faqat jismoniy zo‘ravonlik emas, balki idrokiy tajovuzdir. Qaranki, haqiqat qanday qilib ataylab chalkashtirib yuboriladi, ma’lumotlar qanday qilib yetarli bo‘lmagan holda taqdim etiladi va his-tuyg‘ular qanday qilib doimiy ravishda qo‘zg‘atiladi. Haqiqat bo‘laklarga ajratilganda, ong to‘liq manzarani anglash o‘rniga qo‘rquv va gumon asiriga aylanadi va aynan shu yerda nafrat urug‘lari sepiladi.
Bu tenglamada eng xavfli nuqta shundaki, ummatning tarixiy va e’tiqodiy umumiy rishtalari nishonga olinadi. Sunniylar va shialar o‘rtasidagi farqlar tarixiy haqiqat bo‘lsa-da, ular doimiy dushmanlik vositasiga aylanmasligi, balki birga yashash va yagona ummat tuzilmasiga zid bo‘lmasligi kerak. IShID aynan shu farqlarni urush oloviga aylantirishga urinadi, toki ummat birligining ustunlarini qulatib yuborsin.
Nega begunohlarning qoni tafriqa oloviga aylanadi? Chunki bunday hujumlar faqat jismoniy zarar bilan cheklanmaydi, balki chuqur ruhiy va ijtimoiy jarohatlar qoldiradi. Har bir voqea odamlar ongida yangi shubha halqasini hosil qiladi, shubha esa ishonchsizlikning asosidir. Ishonchsizlik kengayganda, jamiyat ichidan yemirila boshlaydi hatto ochiq urushsiz ham.
Islom nuqtayi nazaridan begunoh insonni o‘ldirish insoniy qadriyatlarning eng katta buzilishidir. Qur’oni Karim nohaq bir insonni o‘ldirishni barcha insonlarni o‘ldirishga teng deb baholaydi va bu inson hayotining hurmati haqidagi eng kuchli axloqiy bayonotdir. Shu sababli begunohlarni nishonga olgan har qanday amal islomiy tamoyillarning ruhiga zid bo‘lib, din nomidan suiiste’mol qilish hisoblanadi.
Nega bu hujumlar takrorlanmoqda? Chunki IShID to‘g‘ridan-to‘g‘ri jang o‘rniga jamiyatni ichidan yemirish strategiyasini tanlagan. Ular odamlarning bir-biriga shubha bilan qarashini xohlaydi, chunki aynan shu shubha har qanday jamiyat uchun eng xavfli zahardir. Jamiyat ichidan bo‘linib ketsa, tashqi bosimga ehtiyoj qolmaydi u o‘z-o‘zidan qulashga yuz tutadi.
Ammo bu barcha zulmat ortida muhim bir haqiqat bor: bu urush qon bilan yozilsa-da, u ong bilan yutiladi. Agar odamlar har bir voqea ortida yashirin turgan tafriqa qo‘lini ko‘ra olsalar, bu urushning asosiy maqsadi barbod bo‘ladi. G‘alaba kimning kim ustidan ustun kelishida emas, balki jamiyatning tafriqa olovidan qutulishidadir. IShID biz bir-birimizni dushman deb ko‘rganimizda kuchayadi, ammo bir-birimizni inson, birodar va taqdirdosh sifatida anglaganimizda mag‘lub bo‘ladi.
Bu urush qurollar urushi emas bu g‘oyalar urushi. Va g‘oyalar urushi faqat shunda yutiladi: haqiqat his-tuyg‘ular o‘rnini egallaganda va qo‘rquv o‘rniga ong yo‘l ko‘rsatuvchi bo‘lganda.