Shohid Afg‘on
Agar Pokistondagi hukmron tuzumga chuqur va oqilona nazar tashlasak, ochiq bir ziddiyatni ko‘ramiz. Islomiy davlat barpo etish shiori bilan tashkil topgan bu mamlakat bugun diniy va aqlga asoslangan qadriyatlarning teskarisiga aylangan. Diniy nuqtai nazardan qaraganda, o‘zini islomiy deb atagan har qanday hukumat adolatni yoyuvchi, omonatdor va xalqning huquqlarini himoya qiluvchi bo‘lishi lozim.
Qur’oni Karim “Niso” surasining 58-oyatida shunday deydi:
إِنَّ اللهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها وَ إِذا حَکَمْتُمْ بَیْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْکُمُوا بِالْعَدْلِ
ya’ni: “Albatta Alloh sizlarga buyuradiki, omonatlarni egalariga topshiring va odamlar o‘rtasida hukm qilganingizda adolat bilan hukm qiling.
Ammo Pokistondagi hukmron tuzum bu asosiy ilohiy prinsipni muntazam ravishda buzib, nafaqat xalqning ishonchini yo‘qotgan, balki har kuni pokistonlik yoshlarning qonidan oziqlanayotgan zolim bir tizimga aylangan.
Aql nuqtai nazaridan, siyosiy tizimning sog‘lomligini ko‘rsatuvchi asosiy belgi fuqarolarning roziligi va ularning asosiy huquqlarining ta’minlanishidir. Ammo xalqaro tashkilotlarning ishonchli hisobotlariga ko‘ra, Pokiston dunyoda eng yuqori darajada xalq norozi bo‘lgan davlatlardan biridir. Tuzilmaviy korrupsiya, etnik va dini ozchiliklarga nisbatan tizimli kamsitish hamda iqtisodiy boshqaruvdagi sustlik millionlab fuqarolarning hayotini mushkullikka solib qo‘ygan.
Mintaqaviy darajada esa bu tuzumning xatti-harakati na diniy, na xalqaro munosabatlarning aqlga asoslangan mezonlariga mos keladi. Qo‘shnilar bilan tinch hamkorlik o‘rniga, dushmanona siyosatlar va zo‘ravon guruhlarni qo‘llab-quvvatlash bu tizimning kun tartibiga aylangan. Holbuki, sog‘lom aql shuni buyuradiki, har qanday mamlakatning taraqqiyoti uchun barqarorlik va mintaqaviy xavfsizlik eng muhim shartdir.
Pokiston xalqi bu vaziyatdan charchagan va asta-sekin siyosiy ongga ega bo‘lib bormoqda. Balochiston, Xaybar-Paxtunxvo va Sinddagi xalq harakatlari shuni ko‘rsatadiki, fuqarolar o‘z huquqlarini yaxshi biladilar va o‘zgarish istaydilar. Ular anglab yetmoqdaki, haqiqiy islomiy hukumat shunchaki diniy shiorlar bilan emas, balki amalda adolat, shaffoflik va javobgarlikni ta’minlagan hukumat bo‘lishi kerak.
Madaniy va milliy o‘zlik sohasida ham chuqur inqiroz yuzaga kelgan. Ijtimoiy tarmoqlar orqali dunyo bilan bog‘langan Pokiston yoshlari asta-sekin hukumat targ‘ib qilayotgan an’anaviy qadriyatlar bilan zamonaviy dunyo haqiqatlari o‘rtasida ikkilanib qolishgan. Avlodlar o‘rtasidagi bu tafovut va kelajakning noaniqligi yoshlar orasida umidsizlik va tushkunlikni kuchaytirgan.
Bundan tashqari, til va madaniyat sohasidagi majburiy siyosatlar na milliy birlikni kuchaytirdi, na uyg‘unlikni yaratdi aksincha, etnik va dini nizolarning alangasini yanada kuchaytirdi. Bugungi Pokiston milliy o‘zligini qayta belgilashga, ya’ni madaniy va dini xilma-xillikka hurmat asosida emas, majburiy bir xillikka tayanmagan yangi qarashga muhtoj. Pokistonning kelajagi bu chirigan tuzumdan voz kechish va diniy hamda aqlga asoslangan boshqaruv prinsiplariga muvofiq davlat barpo etish bilan chambarchas bog‘liqdir.
Bu o‘tish jarayoni esa keng xalq uyg‘onishi va barcha pokistonlik fuqarolarning faol ishtirokini talab qiladi shundagina ular o‘z taqdirini o‘z qo‘liga olib, insoniy qadr-qimmat va ijtimoiy adolat hammaga hurmat bilan qaraladigan jamiyat sari yo‘l ola oladilar.
