Horit Obaida
Xiyonat qilgan ittifoqchilar: Kechagi do‘stlar, bugungi dushmanlar
Ekstremistik DAISh(ISHID) guruhi o‘z qudratining cho‘qqisida bo‘lgan davrda, mintaqaviy va xalqaro darajadagi homiylar tarmog‘iga ega edi. Bu homiylar xuddi bir chodirning ustunlari kabi guruhning tuzilmasini barqaror tutib turgan edi. Ammo shamol yo‘nalishi o‘zgargan ya’ni DAISh(ISHID)jangchilari o‘zlarining vahshiyona zo‘ravonliklari va qo‘rqinchli harakatlarini boshlagan paytda bu ustunlar birin-ketin qulab tushdi.
Bir vaqtlar DAISh (ISHID)uchun xavfsiz yo‘llar, moliyaviy resurslar va mafkuraviy qo‘llab-quvvatlashni ta’minlagan davlatlar asta-sekin o‘z yordam eshiklarini yopdilar. Homiylar va ittifoqchilarning bu to‘satdan o‘zgarishi DAISh(ISHID) mavjudligiga halokatli zarba berdi bu zarba ehtimol har qanday harbiy hujumdan ham vayronkorroq bo‘lgan edi.
Turkiya DAISh(ISHID) uchun eng muhim kuch va resurslar o‘tish yo‘li sifatida ikkiyuzlamachi rol o‘ynagan. 2014 yildan 2016 yilgacha bu mamlakat chegaralari minglab xorijlik jangchilar uchun ochiq bo‘lgan va Turkiya klinikalari DAISh(ISHID)jangchilarining yaralarini davolagan. Ammo Istanbul va Anqaradagi DAISh(ISHID)tomonidan amalga oshirilgan terroristik hujumlar va G‘arb bosimlaridan so‘ng, Erdog‘an hukumati siyosatini keskin o‘zgartirdi. Chegaralarni yopish va Shimoliy Suriyada harbiy operatsiyalarni boshlash orqali(ISHID) DAIShning hayotiy yo‘llari uzildi.
Qatar ham ilgari o‘z moliyaviy tarmoqlari orqali DAISh(ISHID) bilan hamkorlik qilgan bo‘lsa-da, xalqaro bosim ostida yo‘nalishini o‘zgartirishga majbur bo‘ldi. Bir paytlar DAISh(ISHID)yetakchilarining hisob raqamlariga millionlab dollar yuborgan Qatar banklari to‘satdan bu faoliyatni to‘xtatdi. Ushbu moliyaviy manbalarining keskin uzilishi DAISh(ISHID) iqtisodiy tizimida chuqur va keng inqiroz keltirib chiqardi.
Oldin muntazam maosh olayotgan xorijlik jangchilar ba’zan olti oygacha oyliklarini ololmay qolishdi va bu omil ularning ommaviy qochishiga sabab bo‘ldi. Faqatgina pul va boylik evaziga birlashgan va shuning uchun odam o‘ldirishga yoki o‘zini o‘ldirishga tayyor bo‘lgan bu kuchlar, moddiy manbalar yo‘qolgach, tabiiyki jang maydonini tark etdilar chunki ular na iymon, na e’tiqodga sodiq edilar, faqat pulga.
Saudiya Arabistoni esa DAISh(ISHID) bilan eng murakkab munosabatlarga ega bo‘lgan mamlakat edi. Bu davlat DAISh(ISHID)kuchayib borayotganidan cho‘chib, asta-sekin o‘z yordamlarini kamaytirdi. DAISh(ISHID)Saudiya manfaatlariga Iroq va Suriyada zarba bera boshlaganida, Riyoz bu guruhni rasman terroristik tashkilot deb e’lon qildi. Bu siyosiy burilish DAISh (ISHID)mafkuraviy asoslariga chuqur darz keltirdi sababi Saudiya bilan bog‘liq ko‘plab diniy olimlar (ISHID)DAIShga qarshi ochiq fatvolar chiqardilar.
Va nihoyat, AQSh va uning g‘arbiy ittifoqchilari dastlab nazorat ostidagi kengayish siyosati bilan DAIShning o‘sishiga ruxsat bergan bo‘lsalar-da bu guruh qizil chiziqlar”dan o‘tgach, jiddiy harakatga o‘tishdi. Global koalitsiyaning tashkil etilishi va keng miqyosli havo hujumlari DAISh(ISHID) tobutiga so‘nggi mixni qoqdi. Tahlilchilarning fikricha, agar bu siyosiy burilishlar bir vaqtda ro‘y bermaganida, ehtimol DAISh(ISHID)yillar davomida mavjud bo‘lib qolishi mumkin edi.
DAISh(ISHID) o‘z homiylari uchun faqat bir geopolitik o‘yinda piyoda edi; va bu piyoda nazoratdan chiqqach, qurbon qilindi. (ISHID) DAIShning taqdiri shuni ko‘rsatdiki, har qanday guruh, agar o‘z maqsadlariga katta kuchlar yordami bilan erishmoqchi bo‘lsa, bilishi kerakki bu yordamlar har doim shartli va vaqtinchadir.
