Horis Obaida
Sulton Muhammad otasining hayoti davrida ba’zi dunyoviy ishlar bilan shug‘ullanar va ba’zida Vizantiya imperiyasiga qarshi janglar olib borardi. U Usmoniy hukmdorlarining Qustantiniyani fath etish yo‘lida qilgan sa’y-harakatlaridan xabardor edi; shuningdek, islom tarixining turli davrlarida Qustantiniyani egallash uchun bo‘lgan urinishlardan ham xabari bor edi. Shu sababli, u hijriy 855-yilda (milodiy 1351) taxtga o‘tirishi bilan darhol Qustantiniyani fath qilish fikriga tushdi.
Ulamolar tarbiyasi, islomga muhabbat, imon va Qur’on hamda sunnatga amal qilish istagi unda paydo bo‘lgan edi. Shu sababli, u islomiy shariatni joriy etishga qiziqardi va taqvo, ilmdan bahra olish, ulamolarni sevish kabi go‘zal fazilatlar bilan ziynatlangan edi. Uning yuksak diniy ruhiyati — bolaligida otasining g‘amxo‘rligi va tarbiyasining samarasidir. Ilm-fan sohasida xizmat qilgan ulamolar va shaxsiyatlarning ta’siri uning shaxsiyatida yaqqol ko‘rinardi.
Sulton Muhammad Fotih bolaligidan ulamolar va solih kishilarning ta’sirida tarbiya topgan edi; ayniqsa, mashhur olim va robbaniy zot — Ahmad ibn Ismoil Kuroniydan chuqur ta’sirlangan bo‘lib, uning ilm va fazilatiga to‘liq ishongan edi. Ahmad ibn Ismoil Murad II davrida Muhammad Fotihning ustozidir. O‘sha paytda Muhammad Fotih Mag‘niziya viloyatining amiri edi. Otasi unga bir necha ustozlarni yubordi, ammo Muhammad Fotih ularning hech birining buyruqlariga bo‘ysunmadi va hatto bir harf ham o‘rganmadi.
Sulton Murad II farzandining donishmand va jiddiy muallimga muhtojligini his etdi. Odamlar unga Mavlono Kuroniy haqida maslahat berishdi. Sulton esa uni o‘g‘li uchun ustoz etib tayinladi va unga bir tayoqcha (nozik cho‘p) ham berdi. Shunday dedi: “Agar shahzoda sening buyruqlaringga bo‘ysunmasa, shu tayoqcha bilan uni ur.”
Mavlono Kuroniy Mag‘niziyaga yetib kelgach, shahzodaning xonasiga kirdi. Tayoqchani ham o‘zi bilan olib kelgan holda, shahzodaga qarab dedi: “Otang seni tarbiyalashim uchun meni yubordi va bu tayoqchani ham menga hadya qildi, agar sen buyruqlarimga bo‘ysunmasang, shu bilan seni uraman.” Bu so‘zlarni eshitgan Sulton Muhammad xon kuldi. Mavlono Kuroniy tayoqchani oldi va o‘sha joyning o‘zida uni urdi. Shahzoda qo‘rqib ketdi va qisqa fursatda Qur’oni Karimni xatm qildi.
