Horit Obaida
Sulton Muhammad I Usmoniylar orasida juda mashhur bo‘lgan va uning qobiliyat hamda jasorati tufayli unga “Pahlavon” laqabi berilgan edi. U erishgan muhim yutuqlar sababli Usmoniy xalifaligi barpo etilib, mustahkam bo‘lgan. Odamlar uni odatlari, go‘zal fazilatlari, sabr-toqati, ilmdan zavqlanishi va adolatparvarligi tufayli juda yaxshi ko‘rishar, va unga hurmatli “Chalabiy” laqabini berishgan edi. Bu laqab jasorat, izzat, ulug‘lik va mardlik ramzi edi.
Garchi Usmoniy hukmdorlari orasida boshqa shaxslar ko‘proq shuhrat qozongan bo‘lsa-da, haqiqat shuki, Sulton Muhammad I xulq va axloq jihatidan Usmoniy podshohlari orasida buyuk shaxsiyat sanalgan. Sharq va Yunon tarixchilari ham uning yuksak va ajralib turuvchi axloqini e’tirof etganlar.
Usmoniy tarixchilari uni dono bir kapitan sifatida ta’riflaydilar; u Usmoniy davlatining cho‘kayotgan kemasini tatar hujumlari, ichki urushlar va fitnalar to‘foni ichidan eson-omon qirg‘oqqa olib chiqqan edi.
Sulton Muhammad I ning vafoti:
Sulton Muhammad I imperiyada yuzaga kelgan barcha fitna va notinchliklarni tugatgach, ichki tizimni mustahkamlashga alohida e’tibor qaratdi, toki imperiya parchalanishiga olib keladigan voqealar takrorlanmasin. Ana shu paytda uning ajal fursati yetdi. U Bayazid poshoni huzuriga chaqirib, dedi: “Men o‘g‘lim Muradni o‘zimga voris qilib tayinladim. Qandayki menga sodiq bo‘lgan bo‘lsang, unga ham xuddi shunday bo‘l. Muradni oldimga olib kel, chunki o‘rnidan tura olmayapman. Agar u kelguncha men vafot etsang, mening o‘limimni oshkor qilma.”
Hijriy 829-yilda (milodiy 1421) Sulton Muhammad I Edirna (Adrianopol) shahrida vafot etdi. O‘sha vaqtda u 43 yoshda edi. Uning o‘limidan keyin har qanday noxush voqealarni oldini olish uchun ikki vazir kelishib, Sultonning vafotini Murad kelgunga qadar yashirishga qaror qildilar. Lashkar orasida esa Sulton betob, o‘g‘li tez orada keladi, deb e’lon qilindi. Murad 41 kundan so‘ng Edirnaga yetib keldi va vazirlar imperatorlik kalitlarini unga topshirdilar.
Sulton Muhammad I islom, ilm va ulamolarga mehr qo‘ygan shoh edi. Shu sababdan u davlat poytaxtini fath qiluvchilar shahri Edirnadan, faqihlar shahri bo‘lgan Bursaga ko‘chirdi. U mehribon, ulug‘, dono, sabrli va do‘st hamda dushmanlariga nisbatan o‘ziga xos munosabatga ega shoh edi.
