Hazrat Ibn Abbos roziyallohu anhum, xavorijlar bilan munozara qilish uchun borganida, ularga dedi:
قلت: لهم، أتيتکم من عند اصحاب النبي «صلی الله عليه وسلم» المهاجرين والأنصار، ومن عند إبن عم النبي «صلی الله عليه وسلم» وصهره، وعليهم نزل القرآن، فهم اعلم بتأويله منکم، وليس منکم فيهم احد
«Men Rasululloh ﷺning sahobalaridan keldim; ularning orasida ansorlar ham, muhojirlar ham bor. Shuningdek, Rasululloh ﷺning amakivachchasi va kuyovi (Hazrat Ali karramallohu vajhah) huzuridan keldim. Ular Qur’on o’z huzurlarida nozil bo’lgan kishilardir va sizlardan ko’ra Kalomullohning tafsir va taʼvilini yaxshiroq biladilar. Holbuki, sizning orangizda ulardan birontasi yoʻq.»
Bu muborak hadis juda uzun, ammo mavzuga mos kelgan qismini keltirdik. Bu hadis Sunan Nasaiyning as-Sunan al-Kubro kitobida 8522-raqam bilan kelgan. Toʻliq matnini u yerdan oʻqishingiz mumkin.
Xavorijlarning johilligi haqida olimlarning fikrlari
Imom Ibn Hazm rahmatullohi alayh xavorijlarning johilligini shunday tasvirlagan:
«و لکن الخوارج کانوا اعرابًا جهالاً کالأنعام، بل هم أضل سبيلا»
«Ammo xavorijlar johil badaviylar edilar, hayvonlar kabidirlar, balki undan ham zalolatda edilar.» (al-Fasl fi-l-milal wa-l-ahwa’ wa-n-nihal)
Boshqa bir joyda esa shunday deydi: «Ilk xavorijlar tog’li va cho’l hududlarida yashaydigan odamlar bo’lgan. Ular Rasululloh ﷺdan yetib kelgan sahih sunnatlarni toʻliq tushunishga ulgura olmay turib, Kalomullohni tafsir qilishga kirishdilar. Shuning uchun xavorijlar orasida mashhur faqihlarning birortasi ham yoʻq edi.»
Na Abdulloh ibn Mas’udning shogirdlaridan birortasi,
Na Amr ibn Osning shogirdlaridan,
Na Hazrat Ali roziyallohu anhu shogirdlaridan,
Na Oyisha Siddiqaning shogirdlaridan,
Na Abu Muso Ash’ariy,
Na Muoz ibn Jabal,
Na Abu Dardo,
Na Salmon,
Na Zayd ibn Sobit,
Na Abdulloh ibn Abbos,
Na Abdulloh ibn Umar roziyallohu anhum ajma’iyn shogirdlaridan birontasi xavorijlar orasida bo‘lmagan.
Shuning uchun xavorijlar orasida yangi bir masala kelib chiqsa va unga kichikgina fatvo kerak bo‘lsa ham, ular qattiq ixtilof qilishadi va natijada bir-birlarini kofirga chiqarishadi. Bu holat ularning qanday zaif va nodon ekanliklarini, Kalomulloh va Sunnatdan hamda fiqh ilmidan qanchalik uzoq ekanliklarini ko’rsatadi.
Hazrat Ali roziyallohu anhu xavorijlar haqida
Hazrat Ali roziyallohu anhu xavorijlarni pand-nasihat bilan to’g’ri yo‘lga solishdan umidini uzgach, ular yerdagi fitna va buzg‘unchiliklarini oshirib, begunoh qonlar to‘kishga tushgach, ularga qarshi jang e’lon qildi. U kishi xavorijlarning tuban va yaramas sifatlarini shunday bayon qilgan:
قاتلوا من حاد الله، وحاول أن يطفئ نور الله. قاتلوا الخاطئين الضالين القاسطين المجرمين. الذين ليسوا بقرآء للقرآن، ولا فقهاء في الدين، ولا علماء في التاويل، ولا لهذا الامر بأهل سابقة في الإسلام. و الله! لو ولوا عليكم لعملوا فيكم بأعمال كسرى و هرقل
(Tarix at-Tabari, 5/78)
«Allohga dushmanlik qilgan va Uning nurini o‘chirmoqchi bo‘lganlarga qarshi jang qiling! Gunohkor, zalolatga ketgan, zolim va jinoyatchilarga qarshi jang qiling! Ular na Qur’on qori qilishadi, na din ilmini bilishadi, na ta’vil ilmidan xabardor, va na Islom tarixida oldin mavjud bo‘lgan kishilardandir.
Allohga qasam! Agar ular sizlarga hokim bo‘lishsa, sizlarga Kisro va Hirakl singari zulm qilishadi!»
«Wa ma tawfiqi illa billah, ‘alayhi tawakkaltu wa ilayhi unib.»
