Abdulloh Arab
Shubhasiz, xorijiy IShIDchilarning mag‘lubiyati va ularning balandparvoz orzu hamda da’volarini amalga oshira olmaganliklarining eng asosiy sababi manhajiy og‘ish edi. Ular boshidanoq o‘zlarini al-Qoida yo‘lining davomchilari va yetakchilari deb tanitib, Ahl as-Sunna va-l-Jamoa manhajida ekanliklarini da’vo qildilar. Ammo qisqa vaqt ichida ularning katta aqidaviy og‘ishlari oshkor bo‘ldi va Ahl as-Sunna bilan bo‘lgan masofalari tobora kengaya bordi.
Ha, qisqa fursat o‘tgach, xavorijiy IShID larning asl qiyofasi ayon bo‘ldi va endi hech qanday shubha qolmadi: ular o‘zlarini Ahl as-Sunnaning vakili, musulmonlarning jon va mol-mulkini himoyachisi deb ko‘rsatsalar-da, aslida ularning e’tiqodi Ahl as-Sunna aqidasiga mutlaqo o‘xshamas, balki u bilan butunlay zid edi. Shu bois xorijiylar orasidagi manhajiy og‘ish islom ummati ommasining ulardan yuz o‘girishiga sabab bo‘ldi va oxir-oqibat, ularning qulashlari ham paydo bo‘lganlaridek tez sodir bo‘ldi. Quyida ushbu yozuvda xorijiylarning amaliyoti bilan Ahl as-Sunna e’tiqodi o‘rtasidagi eng muhim ziddiyatlarga to‘xtalamiz:
- Musulmonlarni takfir qilish masalasi
Ahl as-Sunna e’tiqodi bilan IShID larning amaliyoti o‘rtasidagi eng muhim ziddiyatlardan biri musulmonlarni takfir qilish masalasidir. Ahl as-Sunna va-l-Jamoa Qur’on va Nabaviy sunnat ko‘rsatmalariga asoslanib, musulmonlarni kofirga chiqarishda nihoyatda ehtiyotkor bo‘ladilar va faqat ochiq-oydin hollarda hamda kuchli shar’iy dalillar bilan buni joiz deb biladilar. Chunki Rasululloh sollallohu alayhi va sallam shunday deganlar:
«Agar bir kishi o‘z musulmon birodarini kofir desa, bu so‘z ikkisidan biriga qaytadi».
Bu yondashuv islom ummati birligini saqlash va fitnaning oldini olishga asoslangan. Ahl as-Sunnaning buyuk ulamolari Imom A’zam Abu Hanifa va Imom Shofe’iy rahimahumallohlar ham asossiz takfirlardan uzoq turish zarurligini qat’iy ta’kidlaganlar. Ammo xavorijiy IShID lar ochiq manhajiy og‘ish bilan, ularning ifrat qarashlariga mos kelmagan har qanday musulmonni osonlik bilan takfir qilib, uning qonini va mol-mulkini halol sanaydilar.
Bu amaliyot nafaqat Ahl as-Sunna e’tiqodiga zid, balki minglab begunoh musulmonlarning qirilishiga olib kelib, islom ummatini parokandalikka tomon sudradi. Sunnatga ergashishni da’vo qilgan bu guruh, amalda ilk islom davridagi xorijiylar kabi cheksiz takfirlar orqali o‘zlarini Islom doirasidan chiqarib qo‘ydilar.
- Musulmonlar va tinch aholining jonini asrash masalasi
Ikkinchi ochiq ziddiyat musulmonlar va tinch aholining jonini asrashga bo‘lgan munosabatdir. Ahl as-Sunna e’tiqodi ishonchli hadislarga, jumladan:
«Musulmon boshqa musulmonlar uning tili va qo‘lidan omonda bo‘lgan kishidir»
degan hadishga asoslanib, musulmon jonining hurmati borligini va hatto urushlarda ham bexosdan qatl qilish man etilganini ta’kidlaydi.
Ahl as-Sunnaning buyuk ulamolari Imom Molik va Imom Ahmad ibn Hanbal rahimahumallohlar jihodda shar’iy qoidalarga rioya qilish va tinch aholiga zo‘ravonlikdan tiyilish zarurligini urg‘ulaganlar. Hatto dushmanga qarshi janglarda ham ayollar, bolalar va qariyalarni asrash vojib ekanini ta’kidlaganlar.
Ammo xavorijiy IShID lar bu e’tiqodga mutlaqo zid ravishda, musulmon va nomusulmonlarni ommaviy qatl etishga qo‘l urdilar va minglab begunoh insonlarning joniga zomin bo‘ldilar. Bu og‘ish nafaqat Ahl as-Sunna manhajiga mos kelmaydi, balki Islomni himoya qilish da’vosi bilan ummatga eng katta zarar yetkazgan tarixiy xavorij lar fitnasini yodga soladi. Natijada ular ham xalq qo‘llab-quvvatlovidan mahrum bo‘ldilar.
- Ahl al-kitob va diniy ozchiliklarga munosabat
Uchinchi ziddiyat Ahl al-kitob va diniy ozchiliklarga munosabatdir. Ahl as-Sunnaning qat’iy e’tiqodi Qur’oni Karim oyatlariga, jumladan:
«لا إکراه فی الدین»
(Dinda majburlash yo‘q)
oyatiga asoslanib, nomusulmonlarga nisbatan murosani va ularning huquqlarini himoya qilishni ta’kidlaydi. Payg‘ambar sollallohu alayhi va sallamning Madinadagi yahudiylar bilan muomalalari bunga yorqin misoldir. Ahl as-Sunna ulamolari, jumladan Imom G‘azzoliy ham jizya olish va zimmiylarning xavfsizligini ta’minlash zarurligini ta’kidlab, ularga tajovuz qilishni harom deb bilganlar.
Ammo xorijiy IShIDchilar ochiq og‘ish bilan nasroniylar va yezidiylar kabi diniy ozchiliklarni qatl etish va ularga zulm qilishga qo‘l urdilar hamda ularning huquqlarini oyoq osti qildilar. Bu Ahl as-Sunna manhajiga zid xatti-harakatlar nafaqat Islom qiyofasini buzdi, balki islom olamining bu guruhni Islomning haqiqiy vakili sifatida qabul qilmasligiga sabab bo‘ldi. Natijada ular tasavvur qilinganidan ham tezroq barbod bo‘ldilar.
