لیکوال : ملنګ خوستی
هیڅوک تر هغې پورې د ایمان دعوه نشي کولای ، ترڅو چې د یو الله او رسول د احکامو اطاعت ونه کړي ، حضرت محمد صلی الله علیه و سلم د الله جل جلاله داسې رسول او بنده وو چې د اسلام له نیغې لارې څخه یې د یو ویښته هومره زیاتی او کمی نه وو کړی ، الله تعالی فرمایي : لقد کان لکم في رسول الله أسوة ُ ُحسنه .، ژباړه : د رسول الله صلی الله علیه و سلم شخصیت تاسې لپاره یوه نیکه نمونه ده .
له دې نه معلومیږي چې محمد صلی الله علیه و سلم او د هغه ژوند د انسانیت لپاره روښانه نقشه ده ، د ستر پیغمبر د اخلاقو او ژوند په اړه خلکو له عائشې رضی الله تعالی عنها نه پوښتنه وکړه ، هغې ځواب ورکړ : د هغه خویونه او اخلاق له قرآن او محمد صلی الله علیه و سلم د ګرانې میرمنې له وینا نه څرګندیږي چې رسول الله صلی الله علیه و سلم ټول ژوند له قرآني لارښونو سره برابر کړی وو .
د تاریخ په بهیر کې ډیر داسې خلک تیر شوي دي چې نبي کریم صلی الله علیه و سلم یې پیغمبر نه دی منلی خو د هغه د ستر سپیڅلي او هر اړخیز شخصیت په اړه په زړه پورې نظریات لري ، هر څوک د هغه د شان پر پاکۍ او سپیڅلتیا ګواهي ورکوي ، په هغه وخت کې هم ډیرو زیاتو خلکو د نبي کریم صلی الله علیه و سلم له اخلاقو نه د اغیزمنۍ له امله ایمان راوړی او د ده پیغمبري یې منلي وه ، د رسول الله صلی الله علیه و سلم په وخت کې یو بانډیڅی په لوړ آواز سره وایی : ما د حضرت محمد صلی الله علیه و سلم د عقل او کردار ترمنځ هیڅ اختلاف پیدا نه کړ ، ما ونه لیدل چې هغه به د یو کار په کولو امر کړی وي او عقل به د هغه په مقابل کې ویلي وي ، چې دا کار مه کوه ، یا به هغه د یو کار د نه کولو هدایت کړی وي او عقل به په مقابل کې ویلي وي چې دا کار وکړه .
دلته د حضرت محمد صلی الله علیه و سلم په اړه د غربي پوهانو نظرونه درته راوړم .
فرانسوي سیاست پوه (ژان ژاک روسو) وایي : اې محمده! اې د قرآن راوړونکیه! راشه زموږ لاس ونیسه هر بڼ او بیدیا ته چې دې زړه وي ، موږ درسره بوځه ، ته که موږ د سمندر بلاوو ته غورځوې هم درسره ځو ، دا ځکه چې ته زموږ پر ژوند او ژوندانه پوهیږې .
د اروپا د آزادۍ ځلانده څیره (ویلټر) : که څه هم چې ویلټر د حضرت محمد صلی الله علیه و سلم په اړه خوشبین نه وو خو له (برنس) سره د خبرو پرمهال یې د حضور صلی الله علیه و سلم ستاینه وکړه او د اروپا تر آزادی ګټونکو (لوتر) او (ګالون) څخه یی د حضور صلی الله علیه و سلم شخصیت ستر وباله ، ده وویل : دا دواړه شخصیتونه دومره لیاقت هم نه لري چې د حضرت محمد صلی الله علیه و سلم د پڼو ګنډلو ویاړ ترلاسه کړي .
مشهور انګلیس (جیم دریکاټ) وایي : د خپلو لارښونو ، ذهانت ، جوش ، ولولې او خلوص په مټ ، حضرت محمد صلی الله علیه و سلم په یوه داسې بې قانونه سیمه کې داسې اغیزمن قوانین جوړ کړل چې تراوسه یې ساري نه لیدل کیږي ، د نړی هیڅ پیغمبر ونه کړای شول چې د محمد صلی الله علیه و سلم په څیر د داسې ټولنې بنسټ کیږدي چې بیلګه یې د راتلونکي پیر لپاره د تقلید هڅونه وکړي .
(اې ګلیوم) وایي : په انساني تاریخ کې د محمد صلی الله علیه و سلم مقام ترټولو لوړ او بې ساري دی ، د هغه ترټولو ستره فتحه دا ده چې انسانان یې په دې قانع کړي دي چې خدای یو دی او مسلمانان هم یو ملت دی ، د یو ستر مدبر او سیاست پوه په حیث د هغه جوهر ډیرو زیاتو پیچلو او ستونزمنو مسائلو غوټې خلاصولې .
(جي هیګنز) وایي : هر څوک چې د محمد صلی الله علیه و سلم پر ژوند او د اسلام په لومړنۍ پیړۍ غور او فکر وکړي ، د اسلام د بریاوو پراخوالي ته هیښ پاتې کیږي ، له څومره ستونزمنو حالاتو سره چې محمد صلی الله علیه و سلم مخامخ پاتې شو بیا هم د یوه لارښود مدبر او منتظم په حیث په یوه نه یو ډول یې خپل ځان وړاندې کړ چې بېلګه یې ښایي هیچیرې ونه لیدل شي ، محمد صلی الله علیه و سلم دا جوته کړه چې د خدای استول شوی نبي او رسول دی .
فرانوسی پوه (لامار تین) وایي : محمد صلی الله علیه و سلم د بشریت لوړ شخصیت دی ، باید ووایو چې بېشکه محمد صلی الله علیه و سلم د الله ج له لورې رالیږل شوی دی ، د نوموړي پوه نظر د هغه د خپل فکر استازي کوي .
آلماني پوه (ګویته) وایي : که د اسلام زدکړه او حقیقتونه هغه قوانین او دستورونه وي چې د محمد صلی الله علیه و سلم په قرآن کې دي نو موږ ټول مسلمانان یو .
مشهور انګلیس تاریخ پوه (ویلټر) وایي : محمد صلی الله علیه و سلم په لنډه موده کې وحشي او وینې زبېښونکي عرب داسې وروزل چې وروسته د دوی مهرباني او کړه وړه حیرانونکي وو ، تاریخ هیڅکله دا ډول سوبمن نه شي هیرولای .
امریکایي پوه (واشنګټن ارونیک) وایي : محمد صلی الله علیه و سلم هیڅکله او په هیڅ وجه د دنیا غوښتونکی نه وو ، ان تر دې چې له خپل قوم نه یې خپل سپکاوی ولید او کله نا کله به مهاجرت ته اړ شو ، د ډیر عالي نظر او غوره عقیده درلودونکی وو .
فرانوسوی پوه (لېوس) وایي : محمد صلی الله علیه و سلم له کوچنیوالي څخه په ریښتونولۍ شهرت درلود او خلکو به د امین په نوم یاداوه ، محمد صلی الله علیه و سلم د ژوند په وروستني وخت کې د عربو له ټاپوګانو څخه بهر له نورو پاچاهانو سره د لیک په واسطه رابطې ساتلې ، د دې لیکنو معنی دا وه چې غوښتل یې د نړی ټول خلک اسلام ته راوبولي ، تردې وروسته د اصحابو او د نورو مسلمانانو هڅو هم دا وښودله چې د محمد صلی الله علیه و سلم دین یواځې د عربي جزیرو پورې تړلی نه وو بلکې په ټوله نړی پورې یې اړه درلوده .
(کارل لایل) د غرب په محقیقینو او څیړونکو کې د لومړي صف سړی دی ، هغه یو منصف طبیعته څیړونکی او خورا مشهور مفکر دی ، هغه د نړی له تیرو شویو اتلانو سره مینه لري او د اتلانو لټه د ده لپاره تر ټولو په زړه پورې کار دی ، همدې مینې هغه د (الیطال) نومي کتاب چاپولو ته وهڅاوه ، په دې کتاب کې هغه د محمد صلی الله علیه و سلم لپاره پوره باب ځانګړی کړی دی ، په دې باب کې لومړی هغه د اسلام او د اسلام ستر پیغمبر صلی الله علیه و سلم په اړه د لویدیځ والو مخالفینو نظریات راخیستي دي ، پر هغو یې بحث کړی دی ، څیړلي یې دي او بیا یې پریکړه کړي چې د اسلام په اړه د ناسمو نظریاتو او فکرونو راپیدا کیدل د لویدیځ د اسلام ضد تبلیغاتو او پروپاګند زیږنده ده ، د اسلام د ستر پیغمبر صلی الله علیه و سلم په اړه چې په لویدیځ کې کومې چټي او دروغ خبرې خپرې شوي دي له حقیقت نه ډیرې لرې دي ، هغه رسالت به څنګه دروغ شي چې له پیړیو راهیسې پرې په ملیاردونو انسانان ایمان او کلک باور لري ، په همدې ژوندي وي او په همدې مړه کیږي ، (کارلایل) د بحث په وروستی برخه کې وایي : چې زه له حضرت محمد صلی الله علیه و سلم سره مینه لرم ، ځکه چې د هغه زړه له ریاکارۍ ، ځان ښودنې او منافقت نه پاک وو ، هغه د تکلیف ، تمې او د دنیا سره له مینې نه بېزاره وو ، د کائناتو له خالق سره یې رابطه کلکه وه د هغه د کاملو او ښو اخلاقو ځلا او رڼا ټولو کائناتو ولیده او کائناتو ته یې د ټولو کړنو او اصولو مشاهده وکړه .
(لارډ هارډلي) له هغو لویدیځ والو محققینو څخه دی چې د اسلام او رسول الله صلی الله علیه و سلم ژوند یې مطالعه کړی دی ، او بیا یې په دې ټکو اعتراف کړی دی : ما ډیر زیات غور او فکر وکړ ، تر څلویښتو کلونو مې له خلکو نه ګوښی ژوند د دې لپاره تیر کړ چې حقیقت پیدا کړم ، اوس باید په دې حقیقت اعتراف وکړم چې د مسلمانانو ختیځ سفر زما زړه د محمدي دین له درناوي نه ډک کړ ، رښتیا چې عربي نبي حضرت محمد صلی الله علیه و سلم د لوړو اخلاقو خاوند وو ، د ده شخصیت په هر قدم کې وتلل شو ، وڅیړل شو ، و ازمایل شو ، خو د کمي او نقصان بوی هم پکې ونه موندل شو ، هغه شخصیت زموږ لپاره د پرمختګ ، عقل ، سخا ، شرافت ، زړورتوب ، پرمختیا ، صبر ، زغم ، اطمنان ، بښنې ، عاجزی او حیا سمبول دی او خپلو پیروانو ته د دې ټولو شیانو لارښوونه کوي .
(جان جاک ولیک) د المان نومیالی فلسفي دی وایي : هغه وګړي چې ایله د عربي له یو څو تورو نه خبر وي او پوره عربي نه ورځي هغوی په قرآن پورې ټوکې کوي ، خو که د هغوی بخت بیدار شي او د قرآن هغه تشریح واوري چې حضرت محمد صلی الله علیه و سلم په اعجاز ته ورته ټکو کې کړي ده ، نو دا خلک به بې اختیاره په سجدو پریوځي او ترټولو لومړی آواز به د دوی له خولو دا راووځي ، چې اې خوږه پیغمبره! د الله لپاره موږ له لاسه ونیسه او په خپلو پیروانو کې مو راوله او له موږ نه عزت او شرف مه سپموه .
(مسټر وایل) ”د هسټري آف دي اسلامیک پیپل” نومي کتاب لیکوال دی ، نوموړی لیکي : د حضرت محمد صلی الله علیه و سلم ذات د هغه د پیروانو لپاره تر ټولو غوره او په زړه پورې نمونه ده ، د هغه په طبیعت او مذاج کې دومره عاجزي وه چې له خپلو پیروانو سره یې هیڅکله داسې چلند ونه کړ چې په هغې کې به هغه پر هغوی لوړ او ممتاز بلل کیده ، هغوی ته یې هیڅکله دا نه وو ویلي چې سرونه ورته ټیټ کړي بلکې له دې نه یې سخت منع کړي وو ، کوم کار یې چې پخپله نه شو کولای هیڅکله یې مریي ته د هغه کار ترسره کولو امر نه کاوه .
(کیمرټن) هم د لویدیزو لیکوالو د لومړي سر سړی دی ، نوموړی لیکي : چې د اسلام پیروانو یواځې په یوه پیړی کې ایران ، عراق ، شام ، فلسطین ، مصر ، مراکش ، هسپانیه او سند فتح کړي وو ، که د ښو اصولو سپیڅلو اهدافو په زړه پورې پایلې او ځواکمن قیادت څوک معیار کیدای شي ، نو هغه به یواځې محمد صلی الله علیه و سلم وي ، د هغه په مقابل کې بل مشر هم نه شي وړاندې کیدای ، هغه یو ستر مفکر ، د لوړې درجې خطیب او بې ساری ویاند وو ، هغه که کلاګانې ، ښارونه او هیوادونه فتح کړل ، نو د ملیاردونو انسانانو زړونه یې هم فتح کړل او په نږدې شلو هیوادونو کې یې اسماني سلطنت پلۍ کړ ، څوک دی چې د ده غوندې په بل انسان کې هغه لوړ معیارونه وښیي ، معیارونو چې انساني عظمت پرې وتلل شي؟ او څوک به وي چې تر رسول الله صلی الله علیه و سلم بل لوړ انسان وښیي؟
نامتو فلسفي (روسو) لیکي : کاش هغه وخت زه وای چې هغه صلی الله علیه و سلم د عربو په سپیرو شګلنو بیدیاوو کې انقلاب رامنځته کړ ، هغه قرآن کریم ویلای او ما اوریدلای ، هغه د ډیرې لوړې مرتبې څښتن وو او د هغه راوړی نظام ډیر عالي وو .
