Muallif: Walid Wiyar
Afg‘oniston o‘zining zamonaviy tarixida ko‘plab achchiq va shirin kunlarni boshdan kechirdi. Ba’zi voqealar nafaqat ushbu mamlakatning, balki butun dunyoning taqdiriga ham ta’sir ko‘rsatdi. Ammo muammo shundaki, afg‘onlar bunday kunlardan kamdan-kam hollarda saboq oldilar va kelajak siyosatlarida tarixning takrorlanishiga qarshi yetarlicha choralar ko‘rmadilar.
26 Fevral – bunday taqdirni belgilagan kunlardan biridir. Ushbu sanani Sovet Ittifoqining o‘n yillik sharmandali harbiy ishg‘olining oxiri sifatida ko‘rish mumkin. Shu kuni Afg‘onistonning jasur mujohidlari o‘zlarining o‘n yillik kurash va fidokorliklari samarasiga yetishdilar. Shu bilan birga, dunyo tarixining sahifalarida yana bir bor haqiqat namoyon bo‘ldiki, ozodliksevarlar oxir-oqibat ozod bo‘ladilar va zulm, qo‘rquv hamda bosqinchilik hech qachon doimiy emas. Zulm qilgan har qanday kuch, erta yoki kech, o‘zi tuzoq qo‘ygan jarlikka qulaydi.
Sovet Ittifoqi butun mag‘rurligi, qudrati va razvedka imkoniyatlari bilan Afg‘onistonga bostirib kirdi. Ular bu muqaddas yurtdan o‘z imperiyasining bir bo‘lagini yaratishni va kommunizm, siyosiy manfaatlari, madaniyati hamda ta’sirini Markaziy Osiyoda mustahkamlashni maqsad qilgan edilar. Tashqi tomondan, bu maqsad bosqinchilar va xalqaro tahlilchilar uchun mumkin bo‘lib ko‘ringan bo‘lsa-da, Ollohning irodasi, muqaddas jihodning barakasi va afg‘on xalqining mustahkam irodasi boshqacha natija yaratdi.
Ushbu tahlilda Sovet qo‘shinlarining kirib kelishi, faoliyati va ichki xoin kuchlar haqida batafsil to‘xtalmoqchi emasman. Chunki bu haqda juda ko‘p maqolalar yozilgan. Muhimi shundaki, afg‘onlar bu tarixiy voqealardan qanday saboq va ibratlar olishlari kerak:
1. Begonalarga suyanish
Bir pushtu maqolida aytiladi: «Begonaning karavoti faqat tun yarmigacha davom etadi.» Bu so‘z ayni haqiqatdir. Bosqinchilar tarix davomida yolg‘on shiorlar bilan o‘zlarini xalqning haqiqiy do‘sti sifatida ko‘rsatishga uringanlar. Ammo tarix shuni ko‘rsatadiki, bosqinchilarga va begonalar yordamiga ishonish – bu halokatli tushdir. Bunday tushdan uyg‘onish esa juda og‘ir bo‘ladi.
Begonalarga suyanish ularning manfaatlariga bo‘ysunish bilan teng. Sovetlarga va ularning chalg‘ituvchi shiorlariga ishonganlar, qo‘shinlari chiqqandan so‘ng, tarix sahifalarida sharmandalarcha qayd etildilar.
2. Qo‘g‘irchoq va xoin hukumatlar
Zamonaviy bosqinlarda bosqinchilar bevosita hokimiyat tepasiga chiqmaydi. Ular avval do‘stlik va taraqqiyot kabi shiorlar bilan keladilar. So‘ngra esa mamlakatni ichki sotqinlarga topshiradilar. Bu xoinlarning tashqi qiyofasi oddiy xalqnikiga o‘xshab ko‘rinsa ham, aslida qalblari va fikrlari begonalarga qul bo‘lib qolgan bo‘ladi.
Buning aniq misoli Xalq va Parcham partiyalaridir. Ular «non, kiyim, boshpana, qizil inqilob va imperializmga qarshi kurash» kabi shiorlar ostida Sovetlar ishg‘oliga yo‘l ochib berdilar va mamlakatni begonalarga sotdilar. Bunday hukumatlar bosqinchilar manfaatlarini saqlab qolish uchun har qanday xoinlikka tayyor bo‘ladilar. Shu sababli, bunday sotqinlarning mamlakat taqdirini belgilashiga yo‘l qo‘ymaslik kerak.
3. Kurash va fidokorlikning mevasi
Afg‘on mujohidlari juda oddiy va kam qurollar bilan Sovet kuchlariga qarshi jihod boshlagan edilar. Ammo tarix shuni ko‘rsatadiki, g‘alaba qurollarga bog‘liq emas. Balki chinakam e’tiqod, sof yurak, qat’iy iroda va kurashning haqqoniyligiga bo‘lgan ishonch jang natijasini belgilaydi.
Sovetlarga qarshi jihodning g‘alabasi ham aynan shu kuchli e’tiqod va Ollohga bo‘lgan tavakkulda edi.
4. Kurash natijalarini saqlash va mustaqillikni himoya qilish
Achchiq haqiqat shuki: «Mustaqillikka erishish oson, ammo uni saqlab qolish qiyinroq.» Kurash yakunlangandan so‘ng, mujohidlar xalqning xizmatkorlari bo‘lishlari kerak, hukmdorlariga aylanmasliklari lozim.
Afsuski, Sovet qo‘shinlari chiqqandan so‘ng, afg‘onlar tarixiy xatolarga yo‘l qo‘ydilar. Natijada, urush davom etdi, xalq bo‘lindi va mamlakat xarobaga aylandi.
5. Xalqni o‘z tomoniga og‘dirish san’ati
G‘alabadan so‘ng, kim xalq bilan maslahatlashsa, u muvaffaqiyatga erishadi. Afsuski, Sovetlar mag‘lubiyatga uchragach, xalq fikri inobatga olinmadi. Natijada, urush davom etdi, mamlakat vayron bo‘ldi va xalq qabilaviy, mintaqaviy va etnik guruhlarga ajraldi.
Bugun milliy birlikni mustahkamlash har qachongidan ham muhimdir. Aynan shu yo‘l bilan bosqinchilar chiqib ketganidan keyin barqarorlik ta’minlanishi mumkin.
6. Tarixiy va madaniy yodgorliklarni saqlash
Tarix nafaqat ibrat olish uchun, balki avlodlarimiz oldidagi mas’uliyatimiz hamdir. Har bir millatning madaniyati va tarixi qimmatbaho boylikdir. Uni har qanday davrda himoya qilish lozim.
Afsuski, Sovetlar mag‘lubiyatga uchragach, o‘n yillik shonli jihodning yutuqlari yo‘qolib ketdi. Tarixiy va madaniy meros o‘g‘irlandi yoki shaxsiy boyliklarga aylantirildi.
Bugungi kunda yosh avlod o‘sha buyuk kurash haqida juda kam ma’lumotga ega. Tarix noto‘g‘ri talqin qilinmasligi uchun biz o‘z yutuqlarimizni hujjatlashtirishimiz kerak.
Xulosa
Mustaqillikka erishish qiyin, lekin uni saqlash undan ham qiyin va qimmatga tushadi. Tarix ochiq kitobdir, undan aql egalari saboq oladilar. Ular dushmanlarini taniydilar, o‘z vatanlari, madaniyati va dinini himoya qilishga tayyor turadilar.
Haqiqiy millat – o‘z tarixidan saboq oladigan millatdir.
