Bugun chorshanba kuni ertalab Eron poytaxti Tehrondagi Xamas siyosiy idorasi rahbari Ismoil Haniya o’ldirildi va shahid bo’ldi. Eronning rasmiy davlat agentligi Haniya va uning tansoqchilaridan biri o‘z qarorgohiga uyushtirilgan hujumda halok bo‘lganini tasdiqladi.
Hozircha uning oʻldirilishining mohiyati maʼlum emas, biroq Eron rasmiylari tergov natijalarini tez orada eʼlon qilishlarini aytishgan. Esmoil Haniya bu mamlakatga Eronning yangi prezidenti Masud Pezijkianning inauguratsiya marosimida ishtirok etish uchun ketgan edi.
Ismoil Haniya kim edi?
Ismoil Haniya 1963 yil may oyida G’azo sektoridagi Shati lagerida tug’ilgan. Haniya G‘azo islom universitetida tahsil olgan va 1987 yilda arab adabiyoti bo‘yicha tamomlagan. Masalid o‘qishni tamomlagandan so‘ng Isroil ishg‘oliga qarshi birinchi Falastin intifadasida qatnashdi va shu sababli Isroil mahkamasi tomonidan qisqa muddatga qamoqqa tashlangan. 1988 yilda u yana olti oyga qamaldi. Bir yil o’tib, 1989 yilda u yana hibsga olindi va uch yil qamoqda qoldi.
1992-yilda ozodlikka erishgach, Isroil XAMAS yetakchilari va faollarini Livanga surgun qildi. Faoliyati tufayli u yerda yuqori lavozimga koʻtarildi va bir yildan soʻng Gʻazoga qaytib keldi va Islom universiteti boshlig’i etib saylandi.
Ismoil Haniya XAMAS asoschisi Shayx Ahmad Yasin bilan yaqin munosabatda bo’lgan va bu aloqalar tufayli u tez orada XAMAS tarkibida tarbiyalangan va unga mas’uliyat yuklangan. 1997-yilda Shayx Ahmad Yasin Isroil qamoqxonasidan ozod etilganida, Haniya uning idorasi rahbari etib tayinlangan. Haniya 2000-yil sentabridan 2005-yil fevraligacha davom etgan ikkinchi intifada deb nomlanuvchi Falastin xalqining Isroilga qarshi ikkinchi qoʻzgʻolonida muhim rol oʻynadi.
2006 yil mart oyida Haniya Falastin maʼmuriyatining bosh vaziri etib saylandi, ammo Hizb al-Fatoh va Isroil unga koʻp muammolarni keltirib chiqardi. Isroil va G’arb dunyosi XAMAS boshchiligidagi hukumatni qo’llab-quvvatlash va yordamini to’xtatdi va bu hukumatning ishlashiga ruxsat bermadi. U 2007 yilning fevralida iste’foga chiqdi va Fath Hizb bilan milliy birlik hukumatini tuzdi. To‘rt oy o‘tib, 14 iyun kuni Fath partiyasi rahbari Mahmud Abbos milliy birlik hukumatini tarqatib yubordi va favqulodda holat e’lon qildi; Haniya o’z lavozimidan chetlashtirildi va Mahmud Abbos G’azo sektorining g’arbiy qismini boshqarishni o’z qo’liga oldi. Hukumat bazasini tark etganiga qaramay, Haniya o’z faoliyatini davom ettirdi va Xamasning siyosiy va iqtisodiy jihatlarida faol rol o’ynadi.
2016-yilda Xolid Meshal o‘rniga Xamas siyosiy idorasi rahbari etib saylandi va Qatarga ketdi. Ikki yil o’tib, 2018 yilda Qo’shma Shtatlar uni maxsus terrorchilar ro’yxatiga kiritdi. Haniya 2023-yil 7-oktabrda Al-Aqsa bo’roni operatsiyasi boshlanishi bilan yana paydo bo’ldi va faoliyatini kengaytirdi. Xamasning siyosiy idorasi rahbari sifatida u ishg’olchi Isroil rejimi bilan asirlarni almashish, o’t ochishni to’xtatish bo’yicha muzokaralar va boshqa tegishli masalalar bo’yicha muzokaralar uchun mas’ul edi. Uning muhim faoliyatiga nazar tashlasak, u Isroil uchun Xamasning eng muhim odamlaridan biriga aylandi.
2023-yil oktabr oyida uning oilasi G‘azoda bombardimon qilingan, natijada uning oilasining 14 a’zosi shahid bo‘lgan. Oradan bir oy o‘tib, noyabr oyida ikki nabirasini shahid qildi. Joriy yilning 10 aprel kuni G‘azoda Isroilning vahshiyona bombardimonida uning uch o‘g‘li va uch nabirasi shahid bo‘ldi. 25-iyun kuni uning oilasining yana 10 nafar a’zosi, jumladan, 80 yoshli singlisi sionistik rejimning ash-Shati lageridagi bombardimonida shahid bo‘ldi.
Isroil ishg‘oliga qarshi jihodning bu ko‘zga ko‘ringan va faol shaxsi nihoyat hijriy 1446-yilning 25-muharram (2024-yil 31-iyul) kuni Tehrondagi hujumda o‘z qo‘riqchisi bilan shahid etildi.
