Maulvi Ahmad Ali
Imom Muhammad rahmatullohi alayhning musulmonlarga qarshi kofirlarga yordam berish masalasidagi fikri:
Imom Muhammad ibn Hasan Shayboniy rahmatullohi alayh (vafoti 189 hijriy), mashhur hanafiy mazhabi olimlaridan biri bo‘lib, ko‘plab salaf ulamolarining ustozi hisoblanadi. Imom Shofi’iy rahmatullohi alayh uning haqida shunday deganlar: Agar men Qur’on Muhammad ibn Hasan tili bilan nozil bo‘lgan desam, uning fasohati sababli ayta olaman.
Ushbu ulug‘ olim «As-Siyar al-Kabir» kitobining 5-jildi, 354-sahifasida quyidagicha yozgan:
BIRINCHI BO‘LIM
Musulmonlar kofirlarga musulmonlarga qarshi josuslik qilayotgandan bir kishini topsalar va bu kishi o‘zini musulmon deb da’vo qilsa, lekin musulmonlarning zaif tomonlarini kofirlarga yozib berganiga ixtiyoriy ravishda iqror bo‘lsa, u o‘ldirilmasligi kerak. Chunki u islomga kirishiga sabab bo‘lgan asoslarni tark qilmagan. Shuning uchun biz uni islomdan chiqarib yuborolmaymiz. Chunki u o‘ziga kerak bo‘lgan narsani xohlagani uchun shunday qilgan, aqida yoki niyatining buzilganligi uchun emas. Bu eng yaxshi yondashuv bo‘lib, Alloh taolo ham bizga shunday yo‘l tutishni buyurgan: » فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ » (Yaxshi tarafini tutadilar).
Payg‘ambarimiz Muhammad sallollohu alayhi vasallam ham shunday deganlar:
«Agar birodaringiz og‘zidan chiqqan so‘zga yaxshi ma’noni yuklay olsangiz, uni yomonlikka yo‘ymang.»
Hotib ibn Abu Balta’a voqeasi bo‘yicha dalil:
Hotib ibn Abu Balta’a roziyallohu anhu Qurayshga Rasululloh sallollohu alayhi vasallamning ularga hujum qilishni rejalashtirayotganini xabar qilib, ehtiyot bo‘lishlari kerakligini yozib yuborgan edi. Agar uning bu ishi kufr bo‘lganida yoki uni o‘ldirishga sabab bo‘lganida, Rasululloh sallollohu alayhi vasallam uni jazolagan bo‘lar edi. Biroq, u Badr jangida qatnashgan sahobalardan edi va Rasululloh uni jazolamadi.
Shuningdek, bu ish hadd bo‘yicha qatlga olib keladigan jinoyat bo‘lganida, Rasululloh bu jazoni ham bajarmasdan o‘tmas edilar. Ammo Alloh taolo bu voqea haqida quyidagi oyatni nozil qildi:
» يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ «
(Ey iymon keltirganlar, mening dushmanim va sizning dushmanlaringizni do‘st tutmanglar).
Alloh taolo Hotibni bu ishidan so‘ng ham mo‘min deb atagan.
Abu Luboba roziyallohu anhu voqeasi:
Banu Qurayza yahudiylari Abu Lubobadan maslahat so‘raganlarida, u barmog‘ini tomog‘iga qo‘yib, agar Rasululloh sallollohu alayhi vasallamning hukmiga rozi bo‘lsalar, o‘ldirilishlarini anglatar edi. Bu ham kofirlik emas edi. Shunda Alloh taolo quyidagi oyatni nozil qildi:
» يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَخُونُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ «
(Ey iymon keltirganlar, Alloh va Uning Rasuliga xiyonat qilmanglar).
Shuning uchun bu voqealar musulmonlarning xato yoki shaxsiy manfaat yo‘lida qilingan ishlarini kufrga olib borishini emas, balki ularning iymoni saqlanib qolishini ko‘rsatadi.
