Abu Hajar al-Kurdiy
Deyr-uz-Zor ustidan nazorat
Bu silsilani boshlagan paytimda eslatib o‘tgan edimki, IShIDning mavjudligi nafaqat dunyo bo‘ylab mujohidlarning foydasiga emas edi, balki ularning qayerda paydo bo‘lsa, o‘sha joydagi mujohidlarni zaiflashtiradigan sababga aylandi. Bu narsa ayniqsa Shomdagi mujohidlar uchun eng achchiq xotiralarni yaratdi.
Shomdagi mujohidlar ketma-ket shahar va qishloqlarni o‘z nazoratiga olgan va Asad rejimi uchun maydon torayib borgan paytda, IShID bosh ko‘tardi va o‘zining zaharli bayrog‘ini ummatning yarador tanasiga sanchdi. 2013-yilda mujohidlar Deyr-uz-Zor viloyatining katta qismini egallab, Suriya iqtisodiy yuragiga yetib borgan edilar. Bu joy inqilob va jihodning davom etishi uchun muhim rol o‘ynashi mumkin edi.
Lekin, Bag‘dodiy izdoshlarining xiyonat nayzasi ularni orqadan zarbaga uchratdi va bu neftga boy hudud hamda muhim iqtisodiy manba inqilobchilar va mujohidlarning qo‘lidan tortib olindi.
Deyr-uz-Zorning geografik holati
Deyr-uz-Zor Suriyaning sharqida joylashgan bo‘lib, Deyr-uz-Zor viloyatining markazi hisoblanadi. Bu shahar ayniqsa Furot daryosi bo‘yida joylashgani va Suriya sahro hududlari bilan chegaradosh ekani sababli strategik ahamiyatga ega. Shahar Furot daryosi bilan bog‘liqligi va sahro hududiga yaqinligi tufayli muhim geografik nuqtaga aylanadi.
IShID Deyr-uz-Zorni qanday egalladi?
2013-yil oxiri va 2014-yil boshlarida IShID Deyr-uz-Zordagi mujohidlar manzillariga hujum qildi. Yuzlab insonlarni qirg‘in qilib, shahar hududining katta qismini qo‘lga oldi. Ular shaharni egallash bilanoq o‘nlab mujohidlarning boshini tanasidan judo qildi va ularning oilalarini o‘z uy-joylarini tark etishga majbur qildi.
Ular vahshiylik va qirg‘inni o‘z siyosatining asosi qilib oldilar. Bu esa hudud aholisining sarosimaga tushib, IShID nazorati ostidagi hududlardan qochishiga sabab bo‘ldi. Hatto ular kurdlar nazorati ostidagi hududlarga va Nosiriy rejimi tomon ham qochishga majbur bo‘ldilar.
IShIDning Deyr-uz-Zor ustidan hukmronligi uzoq davom etmadi. Ularning Nosiriy rejimi bilan sodir etgan ko‘plab kelishuvlari kabi, 2017-yilda shahar IShIDning orqaga chekinishi natijasida yana hukumat kuchlari va Bashar Asadning tarafdorlariga o‘tdi. IShID esa boshqa shaharlar qatori Deyr-uz-Zorni ham hech qanday qarshiliksiz Eronning ittifoqchi kuchlariga topshirdi.
