Abdulloh Ansoriy
Biz ko‘pincha biror qarorni uning dastlabki natijasiga qarab baholaymiz. Agar qaror qiyin bo‘lsa, uni mag‘lubiyat deb ataymiz; agar biror yon berish yoki imtiyoz berilsa, uni zaiflik deb qabul qilamiz. Ammo Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning hayotlaridagi Hudaybiya sulhi bizga har qanday qarorni faqat uning tashqi ko‘rinishiga qarab baholamaslik kerakligini o‘rgatadi. Ba’zan bir qarorning asl natijasi keyinroq namoyon bo‘ladi.
Hijriy oltinchi yilda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sahobalari bilan birga umra ado etish maqsadida Makkaga tomon yo‘l oldilar. Ammo Quraysh ularning Makkaga kirishlariga ruxsat bermadi. Muzokaralar olib borildi va nihoyat Hudaybiyada tinchlik sulhi tuzildi.
Sulhning muhim shartlaridan biri musulmonlar o‘sha yili Makkaga kirmasliklari kelasi yili umra ado etish uchun kelib Makkada uch kun qolishlari edi. Shuningdek musulmonlar bilan Quraysh o‘rtasida o‘n yil davomida urush bo‘lmasligi va qabilalar istagan tomon bilan shartnoma tuzish huquqiga ega bo‘lishi belgilandi. Yana bir shartga ko‘ra Makkadan Madinaga kelgan har qanday kishi yana Makkaga qaytarilardi ammo Madinadan Makkaga ketgan kishi qaytarib talab qilinmas edi.
Sulh bitimi yozilayotgan paytda yana bir juda muhim voqea yuz berdi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Hazrati Ali roziyallohu anhuga bitimni Muhammad Rasululloh deb yozishni buyurdilar. Quraysh vakili Suhayl ibn Amr bunga e’tiroz bildirib: Agar biz uning Rasululloh ekanini tan olganimizda uning Makkaga kirishiga to‘sqinlik qilmagan bo‘lardik. Muhammad ibn Abdulloh deb yozilishi kerak dedi.
Bu so‘z sahobalar uchun juda og‘ir edi. Ammo Rasululloh sollallohu alayhi vasallam buyuk tinchlik maqsadiga erishish uchun bitimdagi yozuv shaklidagi bu o‘zgarishni qabul qildilar. Bu u zotning payg‘ambarlik maqomlaridan voz kechganlarini anglatmas edi. Aksincha bu kelishuvga erishish yo‘lida hikmat va tadbirning yaqqol namunasi edi.
Bundan ham og‘irroq voqea Abu Jandal roziyallohu anhuning kelishi bo‘ldi. U Quraysh tomonidan qamoqda saqlanayotgan edi. U kishanlangan holda Rasululloh sollallohu alayhi vasallam huzurlariga yetib keldi. Uning otasi Suhayl ibn Amr sulh shartiga ko‘ra uni yana Qurayshga topshirishni talab qildi. Abu Jandal roziyallohu anhu musulmonlardan yordam so‘rardi. Ammo Rasululloh sollallohu alayhi vasallam tuzilgan sulhni buzishga ruxsat bermadilar va unga sabr qilishni hamda Alloh taoloning yordamidan umidvor bo‘lishni buyurdilar.
Bu voqealarning barchasi sahobalar uchun nihoyatda og‘ir edi. Hazrati Umar roziyallohu anhu ham bir qator savollar berdilar. Ammo keyinchalik Rasululloh sollallohu alayhi vasallamning qarorlarini to‘liq qabul qildilar.
Sulh bitimi yakunlangach Rasululloh sollallohu alayhi vasallam sahobalarga qurbonliklarini so‘yib sochlarini oldirishni buyurdilar. Ular qattiq tashvish va iztirob sababli darhol bu ishga kirishmadilar. Shunda mo‘minlar onasi Ummu Salama roziyallohu anho bilan maslahatlashganlaridan so‘ng Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o‘zlari qurbonlik qildilar va muborak sochlarini oldirdilar. Sahobalar ham u zotga ergashib xuddi shunday qildilar.
Ammo dastlab odamlar nazarida og‘ir va go‘yo katta yon berishdek ko‘ringan bu voqeani Qur’oni Karim Fathan mubina ochiq-oydin g‘alaba deb atadi:
إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا
Albatta Biz senga ochiq-oydin g‘alaba ato etdik.
Fath surasi
Hudaybiyaning natijasi qanday bo‘ldi?
Tinchlik o‘rnatilgach urush muhiti susaydi musulmonlar bilan boshqa insonlar o‘rtasidagi aloqalar kengaydi va Islomga da’vat qilish uchun yanada qulay sharoit yuzaga keldi. Keyinchalik Quraysh tomonidan sulhning buzilishi natijasida Makkani fath etish uchun ham zamin yaratildi.
Shu sababli Qur’oni Karim ayrim shartlari dastlab og‘ir ko‘ringan bo‘lsa-da bu sulhni ochiq-oydin g‘alaba deb atadi.
Bugungi Afg‘oniston misolida
Agar bu saboqni bugungi Afg‘oniston sharoiti nuqtayi nazaridan ko‘radigan bo‘lsak uning muhim namunalaridan biri uzoq davom etgan urushdan so‘ng mamlakat barqarorligi xavfsizlikni ta’minlash davlat idoralarini faoliyatga qaytarish va iqtisodiy asoslarni mustahkamlashga e’tibor qaratayotgan Islom Amirligi siyosatidir.
Afg‘oniston bir necha o‘n yillik urushlardan so‘ng shunday holatga kelib qolgan ediki har kuni yangi urush yangi qurbonlar va yangi beqarorlik mamlakat kelajagining yo‘lini tobora to‘sib borardi.
Bunday sharoitda faqat hissiyotlarga asoslangan qarorlar Afg‘onistonni yanada katta muammolarga duchor qilishi mumkin edi. Ammo Islom Amirligi davrida xavfsizlik va davlat idoralarini mustahkamlash bilan bir qatorda daromadlarni yig‘ish savdo-sotiqni rivojlantirish avtomobil yo‘llari va magistrallarni barpo etish konlardan foydalanish elektr energetikasi hamda boshqa iqtisodiy va infratuzilmaviy sohalarni rivojlantirish borasida ham ishlar olib borilmoqda.
Ayrim insonlar aynan shu va boshqa masalalar sababli Islom Amirligini tanqid qiladilar. Ularning so‘zlariga faqat yomonotliq qilish yoki ayblovlar bilan javob berish to‘g‘ri emas. Afg‘onistonning kelajagi amaliy faoliyat barqarorlik ta’lim iqtisodiyot adolat va obodonchilik orqali namoyon etilishi kerak.
Bu yondashuvning asosiy sabog‘i shundan iboratki mamlakatni faqat shiorlar bilan qurib bo‘lmaydi. Buning uchun xavfsizlik barqarorlik kuchli boshqaruv iqtisodiyot ta’lim va sabr-toqat zarur.
Bugun Afg‘oniston ham hissiyotlarga asoslangan hukmlardan ko‘ra o‘z kelajagi haqida uzoq muddatli nuqtayi nazar bilan fikr yuritishga muhtoj. Agar xavfsizlik yanada mustahkamlansa davlat idoralari kuchaytirilsa iqtisodiyot rivojlansa ta’lim kengayib va mustahkamlanib borsa savdo-sotiq rivojlantirilsa hamda yirik loyihalar yakunlansa mamlakatni qayta tiklash va obod etish asoslari yanada mustahkamlanadi.
Bu buyuk Hudaybiya sabog‘ining bugungi Afg‘oniston uchun muhim xabaridir: buyuk maqsadlar sabr hikmat tadbir ta’lim va uzoq muddatli qarashni talab qiladi.
