Hijoz Tamim
Chet el kompaniyalarining moliyaviy yordami:
Hammaga ma’lumki, ISHID guruhi o‘z moliyaviy manbalarini ta’minlash uchun har qanday imkoniyatdan foydalangan va shu bilan birga, G‘arb dunyosi ham o‘z manfaatlariga binoan bu guruhga zarur moliyaviy imkoniyatlarni ta’minlash uchun doimiy harakat qilgan. Quyida turli nomlar va niqoblar ostida ISHID guruhiga millionlab dollar moliyaviy yordam ko‘rsatgan ba’zi xorijiy kompaniyalar nomi keltiriladi:
- Lafarge – Fransuz sement ishlab chiqaruvchi kompaniya:
Bu kompaniya ISHID guruhiga 6 million dollardan ortiq mablag‘ to‘lagan. Hisobotlarga ko‘ra, ISHID va bu fransuz kompaniyasi o‘rtasida o‘zaro aloqalar bo‘lgan; ISHID xomashyo xaridi, sement sotilishi va xodimlarning xavfsizligini ta’minlashda bu kompaniya bilan hamkorlik qilgan, Lafarge esa raqiblarni, xususan arzon turk sementining kirib kelishini to‘sish uchun ISHID bilan hamkorlik qilgan.
Guardian xabariga ko‘ra, Lafarge kompaniyasi Suriyaning shimolidagi zavod faoliyatini davom ettirish uchun 2013–2014-yillar orasida ISHID ga millionlab dollar to‘lagan. Bu mablag‘ xomashyolar xaridi, sement sotilishi va kompaniya yuk mashinalarining xavfsiz harakatini kafolatlash uchun sarflangan.
Lafargenning Suriya filialidagi direktor Bruno Peshko o‘z hamkasblariga bu kelishuvlar sir tutilishi lozimligini ta’kidlagan. Kompaniyaning ichki elektron xatlari Parijdagi bosh ofis rahbarlari bu bitimlardan xabardor bo‘lganini va dalillarni yashirishga urinayotganini ko‘rsatgan.
2022-yilda Lafarge AQShda terrorchilikni qo‘llab-quvvatlash aybi bilan aybdor deb topildi va 778 million dollar jarimaga tortildi. Bu tarixda birinchi marta bir kompaniya ISHID ni moliyaviy jihatdan qo‘llab-quvvatlagani uchun aybdor deb topilgan holat edi. Ushbu ish ortidan ISHID jinoyatlaridan zarar ko‘rgan 800 dan ortiq yezidiy ozchilik vakillari AQShda Lafarge ustidan sudga murojaat qilib, tovon talab qilishdi.
Fransiyada ham Lafarge insoniyatga qarshi jinoyatlarda ishtirok etganlik aybi bilan sudga tortilmoqda. Lafarge’ning bosh kompaniyasi bo‘lmish Holcim (2015-yilda uni sotib olgan), bu bitimlardan bexabar bo‘lganini, barcha ishlar o‘z xabarisiz amalga oshirilganini da’vo qilmoqda. Bu holat ayniqsa urush hududida faoliyat yuritayotgan xalqaro kompaniyalarning javobgarligi va hisobot berish majburiyati haqida muhim savollarni o‘rtaga tashladi.
- Twitter (hozirgi “X”):
Time nashrining ma’lumotiga ko‘ra, 2016-yilda AQShning Florida shtatidagi Tamara Filds ismli ayol Twitter (hozirgi “X”) platformasidan sudga shikoyat qildi. U bu platforma ISHID uchun yollash, moliyalashtirish va targ‘ibot olib borish imkonini berganini da’vo qildi. Uning aytishicha, ISHID yetakchilari Twitter orqali o‘z xabarlarini tarqatgan, moliyaviy yordam olgan va yangi kuchlarni safarbar qilgan. Twitter bu ayblovlarni rad etgan bo‘lsa-da, bu masala texnologiya kompaniyalarining DAISh bilan hamkorlik borasidagi javobgarligi haqida muhokamalarni keltirib chiqardi.
- Facebook va Google:
CNN xabariga ko‘ra, Orlando hujumi qurbonlarining oilalari Facebook, Twitter va Google kompaniyalariga qarshi da’vo ochgan. Ular bu kompaniyalarni ISHID ga targ‘ibot, moliyalashtirish va jangarilar yollash uchun maydon taqdim etganlikda ayblashgan. Bu esa ISHID faoliyatining kengayishiga va terroristik hujumlarning amalga oshirilishiga olib kelgan. ISHID aynan shu platformalar orqali o‘z xabarlarini tarqatib, yangi kishilarni yollashga muvaffaq bo‘lgan.
Eslatma:
2016-yil 12-iyunda AQShning Florida shtatidagi Orlando shahrida joylashgan Pulse nomli gomoseksual klubga qurolli hujum uyushtirildi. Bu hujum AQSh tarixidagi eng qonli ommaviy otishma deb baholangan. Hujumda 49 kishi halok bo‘lgan va 53 nafari yaralangan edi.
- Tawasul kompaniyasi:
AQSh Moliya vazirligining 2018-yildagi hisoboti bo‘yicha, Suriyada faoliyat yurituvchi Tawasul nomli kompaniya ISHID ga moliyaviy, moddiy va texnik jihatdan yordam bergan. Hisobotlarga ko‘ra, bu kompaniya ISHID jangchilari o‘rtasida pul o‘tkazmalari uchun vosita sifatida ishlatilgan.
